Archives

“ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” ዶስ እኽብካብ-መዘክር ሓፈሻዊ ፍልጠት ደራሲ 0/12

“ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” ዶስ እኽብካብ-መዘክር ሓፈሻዊ ፍልጠት ደራሲ
ብኣርኣያ ካሳ
ካልጋሪ፡ ካናዳ
2017

መቕድም
እዛ ዘቕርባ ገምጋም መጽሓፍ “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” (የማነብርሃን ግርማጼን፡ 2011) እያ። ንእዛ መጽሓፍ ፍሉይ ቆላሕታ ዝገብርክሉላ ምኽንያት፡ እታ መጽሓፍ መምሃሪት ተባሂላ ስለ ዝተጻሕፈትን ብጽፈት ዘይተጻሕፈትን ብምዃና እዩ። ሓደ መምሃሪ (መስርሒ) ኢልካ እተቕርቦ ዕዮ ካብ ካላኦት ጽሑፋት ንላዕሊ እሩምን ምዕሩይን ኪኸውን ይግባእ። ዝንቡዕ መሳርሒ ጌርካ ቅኑዕ ስራሕ ኪዕመም ኣይካኣልን እዩ። ኣብ ርእሲ እቲ ዘይምዕሩይ-ጽሕፈት ካልእ ዝገበርክሉ ቆላሕታ፡ ዘይጽጹይ ሓበሬታን ምዕዶን ምሕዛላ እዩ።

ብትግርኛ ዝፈርዩ ጽሑፋት፡ ብኽእለት፡ ጻዕሪን ገንዘብን ደረስቲ ከም ዚካየዱ ይርድኣኒ እዩ። ቅድሚ ሕትመት፡ መጽሓፍ ዝመሚ ኣሕታሚ ከም ዘየሎ እውን ነፍሰ-ብሩህ እዩ። መጽሓፍቲ ምስ ተዘርግሑ፡ ነቐፈታዊ ገምጋም-ጽሑፍ ምግባር ልሙድ ኣይኮነን። ብቕዓት ሓንቲ መጽሓፍ ብዘየቀድስ፡ ተሓቲማ ኣብ ዕዳጋ እንተ ቐሪባ፡ ሓንቲ ከኣ ተወሰኸት ተባሂሉ ኣብ ቍጽሪ መጽሓፍቲ ትኣቱ። ካብ’ዚ ዓንኬል ንምውጻእ፡ ቅድሚ ሕጂ፡ ሓጻርን ኣብ ሰዋስው ዝተሓጽረት ገምጋም፡ ብሰሎሞን ፋኑኤል እተደርሰት፡ “ዝንግባባ”፡ ኣቐሪበ ነይረ።

ገምጋም “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ”ካብ ገምጋም “ዝንግባባ” ቍሩብ ዕሙቕን ስፍሕን ዝብለት እያ። ኣብ’ዛ ነዋሕ ዕዮ፡ ንእቲ ረቂቕ ጽሑፈይ መምዩ፡ ዘይምዕሩይን ስሕተት/ግድፈት ሆህያትን ኣብ ምሕባር ከይተሓጽረ ርእይቶኡን ምትብባዑን ንዝለገሰለይ ኣቶ ተስፋምርያም ቦኽረጽዮን ኣዝየ አመስግን። ተስፋማርያም፡ ዓብይ ኣያይ፡ መምህር መማህራነይ እዩ፣ ከም መዘናይ ምሳይ ኪዛተይ ዘርእዮ ምቝሉልነት ኣዝዩ ዝገርም እዩ። እቲ ዝያዳ ኣብ’ዚ ክሕብሮ ዝደልይ ግን፡ ምስ ተስፋማርያም፡ ኣብ ሓደ-ሓደ ኣምራት ሰዋስውን ኣጽሓሕፋ ቓላትን ፍልልይ ከም ዘሎና እዩ። እዚ ፍልልይ ግን ኣብ’ቲ ዚበዝሕ ዚጠምረና ነጥብታትን ኣብ ምምዕባል ትግርኛ ዘሎና ሓብራዊ ድልየትን ንከይንትሓበበር ኣይዓንቀጸናን፡ ንተሓባበር ኢና። ኣብ’ዘን ሒዶት ዓመታት ብዝገበርናዮ ዘተ እውን እቲ ጋግ እናጸበበ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ’ዛ ገምጋም ዚርከብ ስሕተት/ግድፈት ከምኡ’ውን ዘይምዕሩይ ኣቀራርባ ናተይ እዮም።
ኣብ ዕለታዊ ሞያይ፡ ንእቲ ብእንግሊዝኛ ዝካየድ ትምህርቲ፡ ኣብ’ቲ ሞያ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ’ቲ መራኸቢ ቋንቋ ጥንቃቐን ምቍጽጻርን ንኽገብር ሓልፍነትን ግዴታን ኣሎኒ። እዚ ሓልፍነትን ግዴታን፡ ኣብ ምምዕባል ትግርኛ እውን ክትግብሮ ወትሩ እናጽዓርኩ እየ። ምምህርና ክልተ ዝኣንፈቱ መንገዲ ብምዃኑ ካብ ተምሃሮይ ብዙሕ ተማሂረ እየ። ኣብ ምምዕባል ትግርኛ እውን እናተማሃርኩ እየ።

ኣብ ድርሰት፡ ንስነ-ቓላት “መቕድም”፡ “መእተዊ”ን “ቅድመ-ቓል”ን ቅሩብ ፍልይ ብዝበለ መንገዲ እትቐመሎም እየ። “መቕድም”፡ ሓፈሻዊ ምኽንያት መንቀሊ ጽሑፍ፡ ዕላማን ድሩትነትን ከምኡውን “ምስግና” ዝሓቐፍ፡ ብደራሲ ዚጽሓፍ እዩ። “መእተዊ”፡ ብዛዕባ ቀንዲ ጽሑፍ ውዳበን ሓፈሽዊ-ስእሊን ዝህብ ኮይኑ ብደራሲ ዚጽሓፍ እዩ። “ቅድመ-ቓል”፡ ብካልእ-ሰብ፡ ከም ደራሲ ተመሳሳሊ ፍልጠትን ተመክሮ ዘለዎ ክኢላ፡ ዚወሃብ ርእይቶ ዚሓቍፍ እዩ። “ቅድመ-ቓል” ንእታ መጽሓፍ ተኣማምንነትን ዕዳጋን ንኽትረክብ ዚሕግዝ ርእይቶ እዩ። ኣብ ኣወሃህባ ቍጽሪ-ገጻት፡ “መእተዊ” ኣካል እቲ ጽሑፍ ይኸውን፣ ብዓረባዊ-ኣሃዛት (1፡ 2፡ 3፡ …) ይጻሓፍ። ጀማሪ እንተኾይኑ ከኣ ኣብ ገጽ-1 ይሰፍር። “መቕድም”ን “ቅድመ-ቓል”ን ግን ኣካል እቲ ቀንዲ ጽሑፍ ስለ ዘይኮኑ፡ ብካልኦት ኣሃዛት ይጽሓፉ፡ ብወገነይ ኣሃዛት-ግእዝ (፩፡ ፪፡ ፫፡ …) እመርጽ።

እዛ ገምጋም ዓሰርተው-ክልተ እታው ትሓቝፍ። 1ይ ክፋል – መእተዊ ኮይኑ ኣቀራርባይ ይገልጽ። 2ይ ክፋል – ንዳህሳሰይ ይገልጹ ንዝብሎም ንኡሳን ኣርእስቲ ይዝርዝር፡ 3ይ ክፋል – ዘይንጹር ዕላማ መጽሓፍ ይድህስስ፡ 4ይ ክፋል – ዘይንጹር ውዳበ መጽሓፍ የመልክት፡ 5ይ ክፋል – ኣብ እሩም ጽሕፈት የተኵር፡ 6ይ ክፋል – ሰዋስው ጠቀስ ነጥቢታት የልዕል፡ 7ይ ክፋል – ኣብ ከባብያዊ ትግርኛን ምሁራት ትግርኛን የተኵር፡ 8ይ ክፋል – ዘይመጐታዊ ምንጽጻር ቋንቋታትን ዘይምዕሩይ ማህደረ-ቓላት ትግርኛ/እንግሊዝኛን የቕርብ፡ 9ይ ክፋል – ግጉይ ርድኢት ግእዝን ካብኡ ዝሰዓበ ድምዳመን ይድህስስ፡ 10ይ ክፋል – ብዛዕባ መዓርጋዊ ቍጽሪታት የቕርብ፡ መ-11 ክፋል – ኣብ ትንግርታዊ ኤርትራዊነትን ዝምድና ትግርኛን ኣምሓርኛን ኣንክሮታት የቕርብ፡ መ-12 ክፋል – ብዛዕባ ምውላድ ዝቐረበ ምኽሪን ደምዳሚ ርእይቶ ይቐርብ።

ኣብ’ዚ፡ ኣብ ሓተታ ከይኣተኹ ሓደ ትዕዝብቲ ወስ ከብል። ኣብ ሓዳስ ኤርትራ፡ ዓምዲ “ልሳናትን ተዛረብቶምን”፡ ብኣዳላዊ መጽሓፍ “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ”፡ “እተተንተነ” ብዚብላ ኣርእስቲ፡ ካብ 14 ሰነ፡ 2017 ጀሚረን ሸሞንተ ክፋላት ወጺአን ኣለዋ፣ ታሽዐይቲ ከም ዘላ እውን ተሓቢሩ ኣሎ። ንእተን ሸሞንቲአን ነቢበየን እየ። እተን ዓናቕጽ ካብ እታ መጽሓፍ ተበጊሰን ዝትንትናን ናተን ትንታኔ ዘሳስያ እምበር ንእታ መጽሓፍ ኣይግምግማን። ኣብ’ዚ ዘይበርሃለይ፡ ኣብ ሕትመት እዛ መጽሓፍ፡ ግደ “ኣዳላዊ መጽሓፍ” እንታይ ከም ዝነበረ እዩ። ግር ዘበለኒ ምኽንያት፡ እሩምን ምዕሩይን ኣጽሓሓፍ እዘን ዓናቕጽ ምስ እታ መጽሓፍ ሓቚፋቶም ዘለዎ ዘምዕሩይነት ኣጽሓሕፋ ዝመጣጠኑ ዘይምዃኖም እዩ። ናብ መንቀልየይ ክምለስ እሞ ብሓብር ንኺድ።
ዝቕጽል እታው፡ 1ይ ክፋል – “መእተዊ” ይኸውን።

–ኣርኣያ ካሳ

መዘክር፤ ገምጋም ጽሑፍ ኣብ ዝገብረሉ ግዜ፡ ቅድሚ-ሕትመት፡ ብዘተኻእለኒ መጠን፡ ናብ ደረስቲ ዝገምገምክወን ጽሑፋት እልኽ እየ። እዛ ገምጋም ግን ብኽፍላት ትወጽእ ስለዘላ ናብ ደራሲ እትበጽሓሉ ግዜ ኪነውሕ እዩ። ይብጻሕ/ ኣይብጻሕ ዝፈልጦ ድኣ የሎን እምበር፡ ትዝርጋሕ ከም ዘላ ሓበሬታ ኣመሓላሊፈ እየ። –ኣርኣያ

Advertisements

ቋንቋ

ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ቅድሚ ምዝታይ፡ ትርጉም ቋንቋ ምፍላጥን ምርዳእን ኣገዳሲ እዩ።

ቋንቋ ማለት …