Archives

ትምህርቲ ትግርኛ፡ ብዝተወደበ መልክዕ

ኣብ ዝሓለፈ (14 ታሕሳስ 2013) ኣብ ገዛን ብወለዲን ዝሰላሰል ትምህርቲ ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ተዳህሲሱ። ሕጂ ከኣ፡ ብሞያውያን ይዅን ብዘይ ሞያውያን፡ ብማሕበረኮም ኮነ ብ’ወለንተኛታት’፡ ተወዲቡ ንዝሰላሰል ትህምህርቲ ኪድህሰስ እዩ።

ኣብ’ዚ፡ ኣምሃህራን ኣቀራርባን ዳርጋ ምስ እቲ ኣብ ገዛ ዚካየድ ሕደ እዩ። እቲ ቀንዲ ዚፈልዮ፡ ዝተፈላለዩ ሰባትን ዓቕሞምን ስለ ዜሳትፍ፡ ኣብ ምእኩል ቦታ ስለ ዝካየድን ብዝሒ ተምሃሮ ስለ ዚሓቍፍን እዩ። ሓለፋታት እዚ ብዉዱብ ምስራሕ ኪጥቀሱ ዚከኣሉ፡ ሕድሕድ ተመኩሮ መምህራን ምልውዋጥ፡ መሳለጥያታት ምክፋልን ካልእ ካብ ብዝሒ ተሳትፎ ዚርከብ ረብሓታት እዮም።

ኣቀራርባ፤
–        ቦታ ትምህርቲ፡ መዓልቲን ግዜን ብእቲ ወዳቢ ኣካል ይውሰን።
–        ትምህርቲ ብዝተመደበሉ ግዜ ይጀመር። ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ግዜ ብወግዒ ክሳዕ ዚዕጾ ዚዀልፍ ስራሕ ዘይምስራሕ።
–        እዋናዊን ትምህርታዊን ስእላዊ-ሰሌዳ (ፖስተር) ኣብ ቦታ ትምህርቲ ይለጠፍ።
–        ምምሃር፡ ሕሉፍ ዝተዓመመ ትምህርቲ ብምኽላስ ጀሚርካ ናብ ንዕለቱ ዝተመደበ ይሰገር።
–        ተምሃሮ ንገዛ ሒዞሞ ዚኸዱ ስርሓት ወይ ዕዮ ይወሃብ።
–        ተምሃሮ ካብ ገዛ ሒዞም ዚመጹ ዝተሰርሐ ዕዩ ወይ ተመክሮ ይተሓተት።
–        መምህራንን ኣለይቲ ትምህርቲን፡ ተመክሮ ዝለዋወጥሉ ምዱብ ኣኼባ ይካየድ።
–        ሽማግለ ወለዲ ወይ ወከልቶም ኣካል እቲ ምምሕዳር ትምህርቲ ኪኾኑ ይጠለብ።

መተሓሳሰቢ፤ መምህራን ምስ ወክፍ ወላዲ ብዛዕባ ምዕባለ ተምሃራይ ምዝታይ ኣድላዪ እዩ።

ኣብ ዝቕጽል ጽሑፍ፡ ቅድሚ ብውድብ መልክዕ ትምህርቲ ምክያድ፡ ኪማልኡ ዘልዎም ቅድመ-ኵነታት ኪድህሰሱ እዮም። ርግጽ! ቅድሚ ኣመሃህራ ኪቐርብ ነይርዎ።

— ኣርኣያ ካሳ

Advertisements

ትምህርቲ ትግርኛ፡ ኣብ ቤት ብወላዲ

መኣረምታ፤
ኣብ እታው 7 ታሕሳስ 2013፡ እዞም ተሰሚሩሎም ዘሎ ጌጋታት በቲ ኣብ ጋራዲ-ሓጹር ተመልኪቱ ዘሎ ይተክኡ፤
ቀዳማይ ሕጡበ-ጽሑፍ (ሕ.ጽ.) – 20133[2013]) [፤] … ተጠቒሱ ነይሩ [ተጠቒሶም ነይሮም]
ካልኣይ ሕ.ጽ. ካልኣይ መስመር –  ኰይኒ [ኮይኑ]

ከምኡ’ውን መሳለጥያታት ትምህርቲ ብኸመይ ከም ዝርከብ ተዳህሲሱን ከመይ ጌርካ ትምህር ዝብል ሕቶ ስዒቡ ነይሩ። መልሲ እቲ ዝሰዓበ ሕትቶ፡ ኣብ ገዛን ኣብ ወለዲን ዘተኰረ፡ እንሆ፤

ምምህርና ሜላን ስልቲን ኣመሃህራ ዜማልእ ተማሂርካ ዝርከብ፡ ብቕዓቱን ደረጅኡን ቍጽጽር ዚግበረሉ፡ ተምሃሮ ንኪምሃሩ ዚሕግዝ ሞያ እዩ። ምስክርነት ምምህርና ዜብሎም ወለዲን ወለንተኛታትን ኪምህሩ ኣይክእሉን ማለት ግን ኣይኮነን። ኣብ’ዚ ኣተኵሮ ዚግበረሉ፡ ካብ ሞያ ምምህርና ወጻኢ፡ ብ’ወለንታ’ ወለዲን ማሓበረኮምን ንዝሰላሰል ትምህርቲ ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ እዩ። እዚ ኸኣ ብኸምቲ ወለዲ ንደቆም ዚናብይዎም፡ እሩም ጠባይ ንኺሕዙ ዚምዕድዎምን ሓበሬታ ዚህብዎምን ኣገባብ ኪካየድ ይኽእል። እቲ ቍሩብ ፍሉይ ዚገብሮ፡ እቲ ትምህርቲ ኣብ ክንዲ ብፍንው፡ ብመደብን ብስሩዕ መንገዲን ምክያዱ እዩ። ኣብዚ፡ ንምምሃር ዚድህሰስ፡ ኣብ ገዛ፡ ብወለዲ ንዝካየድ ምድላው ትምህርቲ እዩ፡ ንሱ ከኣ፤

–        ንትምህርቲ ተባሂሉ፡ ንተምሃራይ ርዱእ ዝኾነ፡ ፍሉይ ቦታ፡ ምዓልቲን ግዜን ይወሰን።

–        ምዓልቲ፡ ኣብ ግዜ-ትምህርቲ – ኣብ ሰሙን ሓደ ወይ ክልተ ግዜ፡ ኣብ ዕረፍቲ-ሓጋይ – ኣብ ሰሙን ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ግዜ።

–        ግዜ፡ ካብ ሓደ-ሰዓትን ፈረቓን ክሳዕ ሰለስተ ሰዓት።

–        ትምህርቲ ብዝተመደበሉ ግዜ ይጀመር። ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ግዜ ብወግዒ ክሳዕ ዚዕጾ ዝኾልፍ ስራሕ ዘይምስራሕ።

–        እዋናዊን ትምህርታዊን ስእላዊ-ሰሌዳ (ፖስተር) ኣብ ቦታ ትምህርቲ ምልጣፍ። ፖስተር ፊደል፡ ንኵሉ ስድራ ሓባራዊ ኣብ ዝኾነ ቦታ፡ ብቀዋሚ ምጥቃዕ፣ ዕለታዊ ኣዘኻኻሪ ኪኸውን ይሕግዝ።

–        ምምሃር፡ ሕሉፍ ዝተዓመመ ትምህርቲ ብምኽላስ ናብ ንዕለቱ ዝተመደበ ምስግጋር።

መተሓሳሰቢ፤ ብስሩዕ መደብ ምምሃር ትግራኛ ይተሓዝ እምበር ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ ትግርኛ ካብ ምዝራብ ዘይምቝጣብ፣ ብፍላይ ዕለታዊ ዜጋጥም ኵነታት። እዚ ንተምሃሮ ኣእዛኖምን ልሳኖም ንኪገርሑ ኣብ ርእሲ ምሕጋዙ ማህደረ-ቃላት ኬኻዕብትሉ ይኽእሉ።

ኣብ ዝቕጽል፡ ካብ ገዛን ወላዲን ወጻኢ፡ ብማሕበረኮም ኮነ ብግሊ ተወዲቡ ንዝካየድ ውዱብ ኣመሃህራ ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧

ኣብ ዝሓለፈ (1 ታሕሳስ 2013)። “ቅሩብነት ዕቱብ ተሳትፎ ወላዲ ከም ውሁብ ተወሲዱ፡ መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧” ዚብል (ዝይብል) ከም ዚድህሰስ ተጠቒሱ ነይሩ። ከምኡ’ውን ዕድመን ዓቕሚን ቈልዓ ዝሓለወ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ኣምሃህራን ኣካል መሳለጥያ ትምህርቲ ምዃኖም ተጠቒሶም ነይሮም። ድህሰሳኦም እንሆ፤

ስርዓተ-ትምህርቲ፤ ብኪኢላታት ዝተጻሕፈ፡ ንዕድመ፡ ንከባቢን ንሕብረተሰብን ኣብ ግምት ኣእትዩ ዚዳሎ ሰነድ ትምህርቲ ኮይኑ እቲ ዝበለጸን ቀንዲን እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ እቲ ቈልዓ ዚምሃረሉ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ንክፍሊ-ትምህርቱ ተወኪስካ ቅዳሕ ምውሳድ (ምሳድ)። ነቲ ቅዳሕ ምስ ባህሊን ልምድን ወላዲ ከምዝቃዶ ጌርካ ምትርጓም።

ናውቲ-ትምህርቲ፤ ብዝተወደበን ብክኢላታትን፡ ነቲ ስርዓተ-ትምህርቲ ተኸቲሉ፡ ዚዳሎ ጽሑፋትን መሳለጥያትን ምርካብ እቲ ዝበለጸ እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ እቲ ቈልዓ ካብ ቤት-ትምህርቱ ሒዝዎ ዝመጽእ ዕለታዊ መምሃሪ ንባህሊን ልምድን ትግርኛ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ምትርጓም። ንኢንተርነት ዳህሲስካ፡ ዝረብሕ ምውሳድ። እዚ ኪብሃል እንከሎ ግን ክእለት ምትርጓም ከምኡን ኣድላዪ መሳለጥያ ይሓትት፣ ‘ወለንተኛ’፡ ተራ ማሕበረ-ኮማት፡ ውልቀሰባትን ክኢላታትን ኣብዚ መዳይ ዕዙዝ ይኸውን። ሕመረት እዚ ዝተጠቕሰ ዓቕሚ-ሰብ ሰብ ግን ወለዲ እዩም፡ ብዘይክኦም ውጺኢታዊ ኣይከውንን።

ቦታ-ትምህርቲ፤ ብመንግስቲ ኮነ ብኮም ዝተወደበ ምእኩል ቦታ እቲ ተመራጺ ቤት ትምህርቲ እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ ኣብ ቤት ምምሃር ይከኣል። ኣብ’ዚ ኪጽቀጠሉ ዘለዎ፡ ዋላ እቲ ምእኩል ቦታ እንተ ተረኽበ፡ እቲ ኣብ ቤት ዚካየድ ብዝኾነ ምኽኒት ክተርፍ ከም ዘይብሉ እዩ።

ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ቦታ-ትምህርትን ምስ ተታሕዘኸ ከመይ ጌርካ ትምህር፧

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

ትግርኛ ንክምህር እንታይ የድለይኒ፧

ቅድሚ ሕጂ (18 ሕዳር 2013) “ስለምንታይ ትግርኛ፧” ዝብል ሕትቶ ተዳህሱ ነይሩ። ሕጂ ከኣ ናብ’ቲ ስዒቡ ዝቐረበ ሕትቶ፡ “ትግርኛ ንክምህር እንታይ የድለይኒ፧” የተኵር። ኣብ ድዮስጶራ ዝነብር ወላዲ፡ ደቁ፡ ብዝወሓደ ምዝራብ ትግርኛ ኪመሃሩ ይደሊ፣ ካብ ምዝራብ ንላዕሊ’ውን ምንባብን ምጽሓፍን ኪመልኩ፡ መበቘሎም ኪፈልጡን ተጠቀምቲ ሕብረ-ቋንቋ ኪኾኑ ባህጊ ኣለዎ። እቲ ትምህርቲ ውጺኢታዊ ኪኽውን ኪኖ ድለየትን ባህጊን ወላዲ ኪኸይድ ኣለዎ። እዚ ኸእ ዕቱብ ተሳትፎ (ብግዜን ገንዘብን) ወላዲን መሳለጥያ ትምህርቲን ይሓትት። መሳለጥያ ትምህርቲ ነዞም ዝስዕቡ ይጥቕልል፤ ዕድመን ዓቕሚን ቈልዓ ዝሓለወ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ኣምሃህራን።

ቅሩብነት ዕቱብ ተሳትፎ ወላዲ ከም ውሁብ ተወሲዱ፡ መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

ስደት መሰነይታ ውርደት!

ምምዕባልን ምዕቃብን ቋንቋ ኣብ ንጻረ ትርጕምን ኣጠቓቕማን ቃላቱ ይምርኰስ። ኣብ’ዚ፡ ግጉይ ኣጠቓቕማ “ስደት”ን መተካትኡን ኪድህሰስ እዩ። ሰባት፡ ብልማድ ይኹን ብዘይምሕሳብ፡ ካብ ሃገሮም/መበቈሎም ወጻኢ ንዝነብርሉ ቦታ ብስደት ክሰምይዎ ይስማዕ። ንእቶም (ነቶም) ኣብኡ ዝወለድዎምን ዘዕብይዎምን ደቆም ኣብ ስደት ይነብሩ ከም ዘልዉን ስደተኛታት ምዃኖምን ይእምቱሎም/ይምህርዎም። ነዚ ኣመልኪተ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሓደ መርበብ-ኢንተርነት ዝጸሓፍክዎ፡ ኣመዓራርየ አቕርብ።

ስደት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብዓጸባ፡ ካብ ንቡር መነባብሮ ቦታ ተመዛቢልካ ኣብ ካልእ ቦታ (ኣብ ውሽጢ/ወጻኢ ሃገር) ምኻድ፡ ምስ ርሃወ (በቲ ኣብ ቦታ-ስደት ዝተረኸበ ኮነ ኩነታት ንቡር-መነባብሮ ምስ ተመሓየሸ) ናብ ንቡር ቦታ ምምላስ ዜመልክት ግዜኣዊ ምቕያር ቦታ እዩ። ብተወሳኺ ስደት ዚብል ቃል ኣሉታዊ ኵነታት ናብራ ይገልጽ። ብስደት ዝጀመረ ግዜኣዊ ምዝንባል ቀዋሚ ኣይኸውንን ማለተ ግን ኣይኮነን። ቀዋምነት ዚኾነሉ ብ ልምዲ/ሕጊ እቲ ዘአንገደ ቦታ/ሃገር ይውሰን። ኣብ’ዚ ጽሑፍ ኣትኵሮ ዝተዋህቦ ንኣብ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ንዝነብሩ እዩ።

ብዝተፈላለየ ምኽንያት – ዓጸባ፡ ዑቕባ፡ ስራሕ፡ ትምህርቲ – ናብ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ብግዜኣዊነት ኣትዮም መዋእል ዘቝጸሩ፡ ንብረትን ሓዳርን ዝመስረቱ ኣለዉ። ኣብ መብዛሕቱ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ተወሊዶም ዚዓብዩን ዚመሃሩን፡ ዝዓበዩን ዝተማህሩን፡ ቈልዑ ስደተኛ ዘይኮኑስ ምሉእ መሰል ዘለዎም ዜጋታት እቲ እተወለድሉ ሃገር፡ ቀወምቲ እምበር ግዝያዊ ነበርቲ ኣይኮኑን። ነዚ ኵነት ዚገልጽ ብቑዕ ቃል ክሳብ ዝርከበሉን ካብ’ቲ ቀንዲ ትርጕም ስደት ንኽፍለን፡ ነቶም መበቈሎም ኪፈልጡን ምስ መበቈሎም ጽኑዕ ምእትሳር ንኽህሉ ዚጽዕሩን ሰባት ኣብ “ዲያስፖራ” ዝነብሩ ምባል ይምረጽ (ካብ “ፈለሰ” ዝብል ሱር-ግሲ ተካኢ ቃል እንተ ዝመሃዝ ዝበለጸ ምዀነ)። ሰብኣዊ መሰል ብምግፋፍ ዝኽሰት ምዝንባል – ዑቕባነት እዩ። ከምኡ’ውን ኣብ “ወጻኢ ዝነብሩ” ዝብል ኣበሃህላ ከም “ስደት”፡ ነቶም ቈልዑ፡ መሰል ትውልዶም ስለ ዝነፍግን ኣብ ዕለታዊ ናብርኦም ተንጽሎን ቅልውላውን ዜሕድርን ኪኽወን ስለ ዝኽእል ካብ ምዝውታሩ ምቕቃብ ይምረጽ።
መወሰኽታ፡ ኣብ ላዕሊ ን”ድያስፖራ” ከም ልቓሕ ቈጺረ፡ ካብ “ፈለሰ” ተካኢ ቃል እንተ ዝመሃዝ ዚብለ ርእይቶ ኣቕሪበ ነይረ። ድሒረ ብዝረኸብክዎ ዳህሳስ፡ እቲ ቃል ኣብ ግእዝ ከም ዝርከብ ፈሊጠ። ካብ ካልእ ተካኢ እቲ ግእዛዊ ቃል፡ “ድዮስጶራ” ምልማዱ ዝሓሸ ኮይኑ ረኺበዮ።
–ኣርኣያ ካሳ

ስለምንታይ ትግርኛ፧

ስለምንታይ ትግርኛ፧ እዚ ብነፍሲ-ወከፍ መምህር/ወላዲ ኣብ ዲያስፓራ ክምለስ ዘለዎ ሕትቶ እዩ።

“ቋንቋይ ስለ ዝኾነ” ብቑዕን ኣኻሊን መልሲ ኣይኮነን። ኪኖ እዚ ኣርሒቑ ዝጥምትን ነቲ ተምሃራይ (ቈልዓ) ሕመረት ዝገብርን ኪኸውን ይግባእ። ከም ኣብነት ኪጥቀሱ ዚኽእሉ፤ መበቈል ንምፍላጥ፡ ርእሰ ተኣማንነት ንምጥራይ፡ ዓቕሚ ሕብረ-ቋንቋ ንምድላብ፡ ባህሊን-ልምዲን ንምልውዋጥ፡ ኣኽባሪን ተቐባሊን ፍልልያት ደቂ-ሰብ ንምዃን፡ ወዘተ.

ምስ እዚ ተለቂቡ ነፍሲ-ወከፍ ኪምለሶ ዘለዎ ሕትቶ፡ “ነዚ ዕላማ ኣብ ሸቶኡ ከብጽሖ እንታይ ስጉምቲታት ክወስድ ይግብኣኒ፧” ዝብል እዩ።

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ

ስለምንታይ ትግርኛ፧

ኣብ ዝሓለፈ “ብነጠብጣ” ዚብል ግድፈት ሆህያት ብ ”ብነጠብጣብ” ይተኣረም (ግዜኡ ምስ በጽሐ ብዛዕባ “ስርዓተ-ነጥቢ” ኪዝቲ እየ። ነጠብጣብ ብሰለስተ ተኻተልቲ ነጥብታት (…) ዚቐውም ዘይተመልአ ከምዘሎ ዚሕብር ምልክት እዩ።)።

ሕጂ ከኣ፡ “ስለምንታይ ትግርኛ፧” ዚብል ሕትቶ አልዕል።  እዚ ሕትቶ ከም ወላዲ፡ ከም መምህር፡ ወይ ግዱስ ኮይንካ ኪምለስ ይከኣል። ኣብ ምምሃር ህጻናት ዘተኮረ ኣገላልጻ ከኣ ረብሓ ህጻናት ይዳህሰስ።

ርእይቶይ፡ ኣብ ዝቕጽል ኪቐርብ እዩ።

ኣርኣያ።