Archives

“ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” ዶስ እኽብካብ-መዘክር ሓፈሻዊ ፍልጠት ደራሲ 0/12

“ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” ዶስ እኽብካብ-መዘክር ሓፈሻዊ ፍልጠት ደራሲ
ብኣርኣያ ካሳ
ካልጋሪ፡ ካናዳ
2017

መቕድም
እዛ ዘቕርባ ገምጋም መጽሓፍ “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” (የማነብርሃን ግርማጼን፡ 2011) እያ። ንእዛ መጽሓፍ ፍሉይ ቆላሕታ ዝገብርክሉላ ምኽንያት፡ እታ መጽሓፍ መምሃሪት ተባሂላ ስለ ዝተጻሕፈትን ብጽፈት ዘይተጻሕፈትን ብምዃና እዩ። ሓደ መምሃሪ (መስርሒ) ኢልካ እተቕርቦ ዕዮ ካብ ካላኦት ጽሑፋት ንላዕሊ እሩምን ምዕሩይን ኪኸውን ይግባእ። ዝንቡዕ መሳርሒ ጌርካ ቅኑዕ ስራሕ ኪዕመም ኣይካኣልን እዩ። ኣብ ርእሲ እቲ ዘይምዕሩይ-ጽሕፈት ካልእ ዝገበርክሉ ቆላሕታ፡ ዘይጽጹይ ሓበሬታን ምዕዶን ምሕዛላ እዩ።

ብትግርኛ ዝፈርዩ ጽሑፋት፡ ብኽእለት፡ ጻዕሪን ገንዘብን ደረስቲ ከም ዚካየዱ ይርድኣኒ እዩ። ቅድሚ ሕትመት፡ መጽሓፍ ዝመሚ ኣሕታሚ ከም ዘየሎ እውን ነፍሰ-ብሩህ እዩ። መጽሓፍቲ ምስ ተዘርግሑ፡ ነቐፈታዊ ገምጋም-ጽሑፍ ምግባር ልሙድ ኣይኮነን። ብቕዓት ሓንቲ መጽሓፍ ብዘየቀድስ፡ ተሓቲማ ኣብ ዕዳጋ እንተ ቐሪባ፡ ሓንቲ ከኣ ተወሰኸት ተባሂሉ ኣብ ቍጽሪ መጽሓፍቲ ትኣቱ። ካብ’ዚ ዓንኬል ንምውጻእ፡ ቅድሚ ሕጂ፡ ሓጻርን ኣብ ሰዋስው ዝተሓጽረት ገምጋም፡ ብሰሎሞን ፋኑኤል እተደርሰት፡ “ዝንግባባ”፡ ኣቐሪበ ነይረ።

ገምጋም “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ”ካብ ገምጋም “ዝንግባባ” ቍሩብ ዕሙቕን ስፍሕን ዝብለት እያ። ኣብ’ዛ ነዋሕ ዕዮ፡ ንእቲ ረቂቕ ጽሑፈይ መምዩ፡ ዘይምዕሩይን ስሕተት/ግድፈት ሆህያትን ኣብ ምሕባር ከይተሓጽረ ርእይቶኡን ምትብባዑን ንዝለገሰለይ ኣቶ ተስፋምርያም ቦኽረጽዮን ኣዝየ አመስግን። ተስፋማርያም፡ ዓብይ ኣያይ፡ መምህር መማህራነይ እዩ፣ ከም መዘናይ ምሳይ ኪዛተይ ዘርእዮ ምቝሉልነት ኣዝዩ ዝገርም እዩ። እቲ ዝያዳ ኣብ’ዚ ክሕብሮ ዝደልይ ግን፡ ምስ ተስፋማርያም፡ ኣብ ሓደ-ሓደ ኣምራት ሰዋስውን ኣጽሓሕፋ ቓላትን ፍልልይ ከም ዘሎና እዩ። እዚ ፍልልይ ግን ኣብ’ቲ ዚበዝሕ ዚጠምረና ነጥብታትን ኣብ ምምዕባል ትግርኛ ዘሎና ሓብራዊ ድልየትን ንከይንትሓበበር ኣይዓንቀጸናን፡ ንተሓባበር ኢና። ኣብ’ዘን ሒዶት ዓመታት ብዝገበርናዮ ዘተ እውን እቲ ጋግ እናጸበበ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ’ዛ ገምጋም ዚርከብ ስሕተት/ግድፈት ከምኡ’ውን ዘይምዕሩይ ኣቀራርባ ናተይ እዮም።
ኣብ ዕለታዊ ሞያይ፡ ንእቲ ብእንግሊዝኛ ዝካየድ ትምህርቲ፡ ኣብ’ቲ ሞያ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ’ቲ መራኸቢ ቋንቋ ጥንቃቐን ምቍጽጻርን ንኽገብር ሓልፍነትን ግዴታን ኣሎኒ። እዚ ሓልፍነትን ግዴታን፡ ኣብ ምምዕባል ትግርኛ እውን ክትግብሮ ወትሩ እናጽዓርኩ እየ። ምምህርና ክልተ ዝኣንፈቱ መንገዲ ብምዃኑ ካብ ተምሃሮይ ብዙሕ ተማሂረ እየ። ኣብ ምምዕባል ትግርኛ እውን እናተማሃርኩ እየ።

ኣብ ድርሰት፡ ንስነ-ቓላት “መቕድም”፡ “መእተዊ”ን “ቅድመ-ቓል”ን ቅሩብ ፍልይ ብዝበለ መንገዲ እትቐመሎም እየ። “መቕድም”፡ ሓፈሻዊ ምኽንያት መንቀሊ ጽሑፍ፡ ዕላማን ድሩትነትን ከምኡውን “ምስግና” ዝሓቐፍ፡ ብደራሲ ዚጽሓፍ እዩ። “መእተዊ”፡ ብዛዕባ ቀንዲ ጽሑፍ ውዳበን ሓፈሽዊ-ስእሊን ዝህብ ኮይኑ ብደራሲ ዚጽሓፍ እዩ። “ቅድመ-ቓል”፡ ብካልእ-ሰብ፡ ከም ደራሲ ተመሳሳሊ ፍልጠትን ተመክሮ ዘለዎ ክኢላ፡ ዚወሃብ ርእይቶ ዚሓቍፍ እዩ። “ቅድመ-ቓል” ንእታ መጽሓፍ ተኣማምንነትን ዕዳጋን ንኽትረክብ ዚሕግዝ ርእይቶ እዩ። ኣብ ኣወሃህባ ቍጽሪ-ገጻት፡ “መእተዊ” ኣካል እቲ ጽሑፍ ይኸውን፣ ብዓረባዊ-ኣሃዛት (1፡ 2፡ 3፡ …) ይጻሓፍ። ጀማሪ እንተኾይኑ ከኣ ኣብ ገጽ-1 ይሰፍር። “መቕድም”ን “ቅድመ-ቓል”ን ግን ኣካል እቲ ቀንዲ ጽሑፍ ስለ ዘይኮኑ፡ ብካልኦት ኣሃዛት ይጽሓፉ፡ ብወገነይ ኣሃዛት-ግእዝ (፩፡ ፪፡ ፫፡ …) እመርጽ።

እዛ ገምጋም ዓሰርተው-ክልተ እታው ትሓቝፍ። 1ይ ክፋል – መእተዊ ኮይኑ ኣቀራርባይ ይገልጽ። 2ይ ክፋል – ንዳህሳሰይ ይገልጹ ንዝብሎም ንኡሳን ኣርእስቲ ይዝርዝር፡ 3ይ ክፋል – ዘይንጹር ዕላማ መጽሓፍ ይድህስስ፡ 4ይ ክፋል – ዘይንጹር ውዳበ መጽሓፍ የመልክት፡ 5ይ ክፋል – ኣብ እሩም ጽሕፈት የተኵር፡ 6ይ ክፋል – ሰዋስው ጠቀስ ነጥቢታት የልዕል፡ 7ይ ክፋል – ኣብ ከባብያዊ ትግርኛን ምሁራት ትግርኛን የተኵር፡ 8ይ ክፋል – ዘይመጐታዊ ምንጽጻር ቋንቋታትን ዘይምዕሩይ ማህደረ-ቓላት ትግርኛ/እንግሊዝኛን የቕርብ፡ 9ይ ክፋል – ግጉይ ርድኢት ግእዝን ካብኡ ዝሰዓበ ድምዳመን ይድህስስ፡ 10ይ ክፋል – ብዛዕባ መዓርጋዊ ቍጽሪታት የቕርብ፡ መ-11 ክፋል – ኣብ ትንግርታዊ ኤርትራዊነትን ዝምድና ትግርኛን ኣምሓርኛን ኣንክሮታት የቕርብ፡ መ-12 ክፋል – ብዛዕባ ምውላድ ዝቐረበ ምኽሪን ደምዳሚ ርእይቶ ይቐርብ።

ኣብ’ዚ፡ ኣብ ሓተታ ከይኣተኹ ሓደ ትዕዝብቲ ወስ ከብል። ኣብ ሓዳስ ኤርትራ፡ ዓምዲ “ልሳናትን ተዛረብቶምን”፡ ብኣዳላዊ መጽሓፍ “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ”፡ “እተተንተነ” ብዚብላ ኣርእስቲ፡ ካብ 14 ሰነ፡ 2017 ጀሚረን ሸሞንተ ክፋላት ወጺአን ኣለዋ፣ ታሽዐይቲ ከም ዘላ እውን ተሓቢሩ ኣሎ። ንእተን ሸሞንቲአን ነቢበየን እየ። እተን ዓናቕጽ ካብ እታ መጽሓፍ ተበጊሰን ዝትንትናን ናተን ትንታኔ ዘሳስያ እምበር ንእታ መጽሓፍ ኣይግምግማን። ኣብ’ዚ ዘይበርሃለይ፡ ኣብ ሕትመት እዛ መጽሓፍ፡ ግደ “ኣዳላዊ መጽሓፍ” እንታይ ከም ዝነበረ እዩ። ግር ዘበለኒ ምኽንያት፡ እሩምን ምዕሩይን ኣጽሓሓፍ እዘን ዓናቕጽ ምስ እታ መጽሓፍ ሓቚፋቶም ዘለዎ ዘምዕሩይነት ኣጽሓሕፋ ዝመጣጠኑ ዘይምዃኖም እዩ። ናብ መንቀልየይ ክምለስ እሞ ብሓብር ንኺድ።
ዝቕጽል እታው፡ 1ይ ክፋል – “መእተዊ” ይኸውን።

–ኣርኣያ ካሳ

መዘክር፤ ገምጋም ጽሑፍ ኣብ ዝገብረሉ ግዜ፡ ቅድሚ-ሕትመት፡ ብዘተኻእለኒ መጠን፡ ናብ ደረስቲ ዝገምገምክወን ጽሑፋት እልኽ እየ። እዛ ገምጋም ግን ብኽፍላት ትወጽእ ስለዘላ ናብ ደራሲ እትበጽሓሉ ግዜ ኪነውሕ እዩ። ይብጻሕ/ ኣይብጻሕ ዝፈልጦ ድኣ የሎን እምበር፡ ትዝርጋሕ ከም ዘላ ሓበሬታ ኣመሓላሊፈ እየ። –ኣርኣያ

Advertisements

ትምህርቲ ትግርኛ፡ ብዝተወደበ መልክዕ

ኣብ ዝሓለፈ (14 ታሕሳስ 2013) ኣብ ገዛን ብወለዲን ዝሰላሰል ትምህርቲ ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ተዳህሲሱ። ሕጂ ከኣ፡ ብሞያውያን ይዅን ብዘይ ሞያውያን፡ ብማሕበረኮም ኰነ ብወለንተኛታት፡ ተወዲቡ ንዝሰላሰል ትህምህርቲ ኪድህሰስ እዩ።

ኣብ’ዚ፡ ኣመሃህራን ኣቀራርባን ዳርጋ ምስ እቲ ናይ ገዛ ሕደ እዩ። እቲ ቀንዲ ዝፈልዮ ናይ ዝተፈላለዩ ሰባትን ዓቕምን ስለ ዜሳትፍ፡ ኣብ ምእኩል ቦታ ስለ ዝካየድን ብዝሒ ተምሃሮ ስለ ዝሓቍፍን እዩ። ሓለፋታት ናይ’ዚ ብዉዱብ ምስራሕ ኪጥቀሱ ዚከኣሉ፡ ሕድሕድ ተመኩሮ መምህራን ምልውዋጥ፡ መሳለጥያታት ምክፋልን ካልእ ካብ ብዝሒ ተሳትፎ ዚርከብ ረብሓታት እዮም።

ኣቀራርባ፤
–        ናይ ትምህርቲ ቦታ፡ መዓልቲን ግዜን ብእቲ ወዳቢ ኣካል ይውሰን።
–        ትምህርቲ ብዝተመደበሉ ግዜ ይጀመር። ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ግዜ ብወግዒ ክሳብ ዚዕጾ ዝዀልፍ ስራሕ ዘይምስራሕ።
–        እዋናዊን ትምህርታዊን ስእላዊ-ሰሌዳ (ፖስተር) ኣብ ቦታ ትምህርቲ ይለጠፍ።
–        ምምሃር፡ ሕሉፍ ዝተዓመመ ትምህርቲ ብምኽላስ ጀሚርካ ናብ ንዕለቱ ዝተመደበ ይሰገር።
–        ተምሃሮ ንገዛ ሒዞሞ ዝኸዱ ስርሓት ወይ ዕዮ ይወሃብ።
–        ተምሃሮ ካብ ገዛ ሒዞም ዝመጹ ዝተሰርሐ ዕዩ ወይ ተመክሮ ይተሓተት።
–        መምህራንን ኣለይቲ ትምህርቲን፡ ተምክሮ ዝለዋወጥሉ ምዱብ ኣኼባ ይካየድ።
–        ሽማግለ ወለዲ ወይ ወከልቶም ኣካል ናይ’ቲ ምምሕዳር ትምህርቲ ኪዀኑ ይጠለብ።

መተሓሳሰቢ፤ መምህራን ምስ ወክፍ ወላዲ ብዛዕባ ምዕባለ ተምሃራይ ምዝታይ ኣድላዪ እዩ።

ኣብ ዝቕጽል ጽሑፍ፡ ቅድሚ ብውድብ መልክዕ ትምህርቲ ምክያድ፡ ኪማልኡ ዘልዎም ቅድመ-ኵነታት ኪድህሰሱ እዮም። ርግጽ! ቅድሚ ኣመሃህራ ኪቐርብ ነይርዎ።

— ኣርኣያ ካሳ

ትምህርቲ ትግርኛ፡ ኣብ ቤት ብወላዲ

መኣረምታ፤
ኣብ እታው 7 ታሕሳስ 2013፡ እዞም ተሰሚሩሎም ዘሎ ጌጋታት በቲ ኣብ ጋራዲ-ሓጹር ተመልኪቱ ዘሎ ይተክኡ፤
ቀዳማይ ሕጡበ-ጽሑፍ (ሕ.ጽ.) – 20133[2013]) [፤] … ተጠቒሱ ነይሩ [ተጠቒሶም ነይሮም]
ካልኣይ ሕ.ጽ. ካልኣይ መስመር –  ኰይኒ [ኰይኑ]

ከምኡ’ውን መሳለጥያታት ትምህርቲ ብኸመይ ከም ዝርከብ ተዳህሲሱን ከመይ ጌርካ ትምህር ዝብል ሕቶ ስዒቡ ነይሩ። መልሲ እቲ ዝሰዓበ ሕትቶ፡ ኣብ ገዛን ኣብ ወለዲን ዘተኰረ፡ እንሆ፤

ምምህርና ሜላን ስልቲን ኣመሃህራ ዜማልእ ተማሂርካ ዝርከብ፡ ብቕዓቱን ደረጅኡን ቍጽጽር ዚግበረሉ፡ ተምሃሮ ንኪምሃሩ ዚሕግዝ ሞያ እዩ። ምስክርነት ምምህርና ዜብሎም ወለዲን ወለንተኛታትን ኪምህሩ ኣይክእሉን ማለት ግን ኣይኰነን። ኣብ’ዚ ኣተኵሮ ዚግበረሉ፡ ካብ ሞያ ምምህርና ወጻኢ፡ ብወለንታ ወለዲን ማሓበረኮምን ንዝሰላሰል ትምህርቲ ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ እዩ። እዚ ኸኣ ብኸምቲ ወለዲ ንደቆም ዝናብይዎም፡ እሩም ጠባይ ንኺሕዙ ዝምዕድዎምን ሓበሬታ ዝህብዎምን ኣገባብ ኪካየድ ይኽእል። እቲ ቍሩብ ፍሉይ ዚገብሮ፡ ኣብ ክንዲ ብፍንው፡ ብመደብን ብስሩዕ መንገዲን ትምህርቲ ምክያዱ እዩ። ኣብዚ፡ ንምምሃር ዚድህሰስ፡ ኣብ ገዛ፡ ብወለዲ ንዝካየድ ምድላው ትምህርቲ እዩ፡ ንሱ ከኣ፤

–        ንትምህርቲ ተባሂሉ፡ ንተምሃራይ ርዱእ ዝዀነ፡ ፍሉይ ቦታ፡ መዓልቲን ግዜን ይወሰን።

–        መዓልቲ፡ ኣብ ግዜ-ትምህርቲ – ኣብ ሰሙን ሓደ ወይ ክልተ ግዜ፡ ኣብ ዕረፍቲ-ሓጋይ – ኣብ ሰሙን ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ግዜ።

–        ግዜ፡ ካብ ሓደ-ሰዓትን ፈረቓን ክሳብ ሰለስተ ሰዓት።

–        ትምህርቲ ብዝተመደበሉ ግዜ ይጀመር። ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ግዜ ብወግዒ ክሳብ ዚዕጾ ዝዀልፍ ስራሕ ዘይምስራሕ።

–        እዋናዊን ትምህርታዊን ስእላዊ-ሰሌዳ (ፖስተር) ኣብ ቦታ ትምህርቲ ምልጣፍ። ፖስተር ፊደል፡ ንኵሉ ስድራ ሓባራዊ ኣብ ዝዀነ ቦታ፡ ብቀዋሚ ምጥቃዕ፣ ዕለታዊ ኣዘኻኻሪ ኪዀውን ይሕግዝ።

–        ምምሃር፡ ሕሉፍ ዝተዓመመ ትምህርቲ ብምኽላስ ናብ ንዕለቱ ዝተመደበ ምስግጋር።

መተሓሳሰቢ፤ ብስሩዕ መደብ ምምሃር ትግራኛ ይተሓዝ እምበር ኣብ ዝዀነ ኣጋጣሚ ትግርኛ ካብ ምዝራብ ዘይምቝጣብ፣ ብፍላይ ዕለታዊ ዜጋጥም ኵነታት። እዚ ንተምሃሮ ኣእዛኖምን ልሳኖም ንኪገርሑ ኣብ ርእሲ ምሕጋዙ ማህደረ-ቃላት ኬኻዕብትሉ ይኽእሉ።

ኣብ ዝቕጽል፡ ካብ ገዛን ወላዲን ወጻኢ፡ ብማሕበረኮም ኰነ ብግሊ ተወዲቡ ንዝካየድ ውዱብ ኣመሃህራ ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧

ኣብ ዝሓለፈ (1 ታሕሳስ 20133)። “ቅሩብነት ዕቱብ ተሳትፎ ወላዲ ከም ውሁብ ተወሲዱ፡ መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧” ዚብል (ዝይብል) ከም ዚድህሰስ ተጠቒሱ ነይሩ። ከምኡ’ውን ዕድመን ዓቕሚን ቈልዓ ዝሓለወ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ኣመሃህራን ኣካል መሳለጥያ ትምህርቲ ምዃኖም ተጠቒሱ ነይሩ። ድህሰሳኦም እንሆ፤

ስርዓተ-ትምህርቲ፤ ብኪኢላታት ዝተጻሕፈ፡ ንዕድመ፡ ንከባቢን ንሕብረተሰብን ኣብ ግምት ኣእትዩ ዚዳሎ ሰነድ ትምህርቲ ኰይኒ እቲ ዝበለጸን ቀንዲን እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ እቲ ቈልዓ ዚመሃረሉ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ንክፍሊ-ትምህርቱ ተወኪስካ ቅዳሕ ምውሳድ (ምሳድ)። ነቲ ቅዳሕ ምስ ባህሊን ልምድን ወላዲ ከምዝቃዶ ጌርካ ምትርጓም።

ናውቲ-ትምህርቲ፤ ብዝተወደበን ብክኢላታትን፡ ነቲ ስርዓተ-ትምህርቲ ተኸቲሉ፡ ዚዳሎ ጽሑፋትን መሳለጥያትን ምርካብ እቲ ዝበለጸ እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ እቲ ቈልዓ ካብ ቤት-ትምህርቱ ሒዝዎ ዝመጽእ ዕለታዊ መምሃሪ ንባህሊን ልምድን ትግርኛ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ምትርጓም። ንኢንተርነት ዳህሲስካ፡ ዝረብሕ ምውሳድ። እዚ ኪብሃል እንከሎ ግን ክእለት ምትርጓም ከምኡን ኣድላዪ መሳለጥያ ይሓትት፣ ወለንተኛ፡ ተራ ማሕበረ-ኮማት፡ ውልቀሰባትን ክኢላታትን ኣብዚ መዳይ ዕዙዝ ይኸውን። ሕመረት እዚ ዝተጠቕሰ ዓቕሚ-ሰብ ሰብ ግን ወለዲ እዩም፡ ብዘይክኦም ውጺኢታዊ ኣይከውንን።

ቦታ-ትምህርቲ፤ ብመንግስቲ ኮነ ብኮም ዝተወደበ ምእኩል ቦታ እቲ ተመራጺ ቤት ትምህርቲ እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ ኣብ ቤት ምምሃር ይከኣል። ኣብ’ዚ ኪጽቀጠሉ ዘለዎ፡ ዋላ እቲ ምእኩል ቦታ እንተ ተረኽበ፡ እቲ ናይ ቤት ብዝዀነ ምኽኒት ክተርፍ ከም ዘይብሉ እዩ።

ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ቦታ-ትምህርትን ምስ ተታሕዘኸ ከመይ ጌርካ ትምህር፧

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

ትግርኛ ንክምህር እንታይ የድለይኒ፧

ቅድሚ ሕጂ (18 ሕዳር 2013) “ስለምንታይ ትግርኛ፧” ዝብል ሕትቶ ተዳህሱ ነይሩ። ሕጂ ከኣ ናብ’ቲ ስዒቡ ዝቐረበ ሕትቶ፡ “ትግርኛ ንክምህር እንታይ የድለይኒ፧” የተኵር። ኣብ ዲያስፖራ ዝነብር ወላዲ፡ ደቁ፡ ብዝወሓደ ምዝራብ ትግርኛ ኪመሃሩ ይደሊ፣ ካብ ምዝራብ ንላዕሊ’ውን ምንባብን ምጽሓፍን ኪመልኩ፡ መበቘሎም ኪፈልጡን ተጠቀምቲ ሕብረ-ቋንቋ ኪዀኑ ባህጊ ኣለዎ። እቲ ትምህርቲ ውጺኢታዊ ኪኽውን ኪኖ ድለየትን ባህጊን ወላዲ ኪኸይድ ኣለዎ። እዚ ኸእ ዕቱብ ተሳትፎ (ብግዜን ገንዘብን) ወላዲን መሳለጥያ ትምህርቲን ይሓትት። መሳለጥያ ትምህርቲ ነዞም ዝስዕቡ ይጥቕልል፤ ዕድመን ዓቕሚን ቈልዓ ዝሓለወ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ኣመሃህራን።

ቅሩብነት ዕቱብ ተሳትፎ ወላዲ ከም ውሁብ ተወሲዱ፡ መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

ስደት መሰነይታ ውርደት!

ምምዕባልን ምዕቃብን ቋንቋ ኣብ ንጻረ ትርጕምን ኣጠቓቕማን ቃላቱ ይምርኰስ። ኣብ’ዚ፡ ግጉይ ኣጠቓቕማ “ስደት”ን መተካትኡን ኪድህሰስ እዩ። ሰባት፡ ብልማድ ይኹን ብዘይምሕሳብ፡ ካብ ሃገሮም/መበቈሎም ወጻኢ ንዝነብርሉ ቦታ ብስደት ክሰምይዎ ይስማዕ። ንእቶም (ነቶም) ኣብኡ ዝወለድዎምን ዘዕብይዎምን ደቆም ኣብ ስደት ይነብሩ ከም ዘልዉን ስደተኛታት ምዃኖምን ይእምቱሎም/ይምህርዎም። ነዚ ኣመልኪተ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሓደ መርበብ-ኢንተርነት ዝጸሓፍክዎ፡ ኣመዓራርየ አቕርብ።

ስደት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብዓጸባ፡ ካብ ንቡር መነባብሮ ቦታ ተመዛቢልካ ኣብ ካልእ ቦታ (ኣብ ውሽጢ/ወጻኢ ሃገር) ምኻድ፡ ምስ ረሃወ (በቲ ኣብ ቦታ-ስደት ዝተረኸበ ኰነ ኩነታት ንቡር-መነባብሮ ምስ ተመሓየሸ) ናብ ንቡር ቦታ ምምላስ ዜመልክት ግዜኣዊ ምቕያር ቦታ እዩ። ብተወሳኺ ስደት ዚብል ቃል ኣሉታዊ ኵነታት ናብራ ይገልጽ። ብስደት ዝጀመረ ግዜኣዊ ምዝንባል ቀዋሚ ኣይኸውንን ማለተ ግን ኣይኰነን። ቀዋምነት ዚዀነሉ ብ ልምዲ/ሕጊ እቲ ዘአንገደ ቦታ/ሃገር ይውሰን። ኣብ’ዚ ጽሑፍ ኣትኵሮ ዝተዋህቦ ንኣብ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ንዝነብሩ እዩ።

ብዝተፈላለየ ምኽንያት – ዓጸባ፡ ዑቕባ፡ ስራሕ፡ ትምህርቲ – ናብ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ብግዜኣዊነት ኣትዮም መዋእል ዘቝጸሩ፡ ንብረትን ሓዳርን ዝመስረቱ ኣለዉ። ኣብ መብዛሕቱ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ተወሊዶም ዚዓብዩን ዚመሃሩን፡ ዝዓበዩን ዝተማህሩን፡ ቈልዑ ስደተኛ ዘይኰኑስ ምሉእ መሰል ዘለዎም ዜጋታት እቲ እተወለድሉ ሃገር፡ ቀወምቲ እምበር ግዝያዊ ነበርቲ ኣይኰኑን። ነዚ ኵነት ዚገልጽ ብቑዕ ቃል ክሳብ ዝርከበሉን ካብ’ቲ ቀንዲ ትርጕም ስደት ንኽፍለን፡ ነቶም መበቈሎም ኪፈልጡን ምስ መበቈሎም ጽኑዕ ምእትሳር ንኽህሉ ዚጽዕሩን ሰባት ኣብ “ዲያስፖራ” ዝነብሩ ምባል ይምረጽ (ካብ “ፈለሰ” ዝብል ሱር-ግሲ ተካኢ ቃል እንተ ዝመሃዝ ዝበለጸ ምዀነ)። ሰብኣዊ መሰል ብምግፋፍ ዝኽሰት ምዝንባል – ዑቕባነት እዩ። ከምኡ’ውን ኣብ “ወጻኢ ዝነብሩ” ዝብል ኣበሃህላ ከም “ስደት”፡ ነቶም ቈልዑ፡ መሰል ትውልዶም ስለ ዝነፍግን ኣብ ዕለታዊ ናብርኦም ተንጽሎን ቅልውላውን ዜሕድርን ኪኽወን ስለ ዝኽእል ካብ ምዝውታሩ ምቕቃብ ይምረጽ።
–ኣርኣያ ካሳ

ስለምንታይ ትግርኛ፧

ስለምንታይ ትግርኛ፧ እዚ ብነፍሲ-ወከፍ መምህር/ወላዲ ኣብ ዲያስፓራ ክምለስ ዘለዎ ሕትቶ እዩ።

“ቋንቋይ ስለ ዝዀነ” ብቑዕን ኣኻሊን መልሲ ኣይኮነን። ኪኖ እዚ ኣርሒቑ ዝጥምትን ነቲ ተምሃራይ (ቈልዓ) ሕመረት ዝገብርን ኪኸውን ይግባእ። ከም ኣብነት ኪጥቀሱ ዚኽእሉ፤ መበቈል ንምፍላጥ፡ ርእሰ ተኣማንነት ንምጥራይ፡ ዓቕሚ ሕብረ-ቋንቋ ንምድላብ፡ ባህልን-ልምድን ንምልውዋጥ፡ ኣኽባሪን ተቐባሊን ፍልልያት ደቅሰብ ንምዃን፡ ወዘተ.

ምስ እዚ ተለቂቡ ነፍሲ-ወከፍ ኪምለሶ ዘለዎ ሕትቶ፡ “ነዚ ዕላማ ኣብ ሸቶኡ ከብጽሖ እንታይ ስጉምቲታት ክወስድ ይግብኣኒ፧” ዝብል እዩ።

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ