Archives

“ወ” ዜማእክሉ ግሲታት 2ይ ክፋል

ምንጻር ባህርያት “ወ” ዜማክሉ ግሲታት 2ይ ክፋል

ኣብ ዝሓለፈ እቲ ዳህሳስ ረባሕታ ግሲታትን ስለምንታይ “ኰነ” ቅኑዕ ከም ዘይኮነን ኪቐርብ እዩ ተባሂሉ ነይሩ።
እቶም ኪድህሰሱ ዝተባህሉ ግሲታት እዞም ዚስዕቡ ነይሮም፤
ለወሰ/ሎሰ፡ ሰወለ/ሶለ፡ ቀወደ/ቆዶ፡ ከወነ/ኮነ፡ ነወመ/ኖመ፡ ዓወረ/ዖረ፡ ዓወደ/ዖደ፡ ዘወረ/ዞረ፡ ጠወረ/ጦረ፡ ጸወመ/ጾመ፡ ጸወረ/ጾረ፡ መወተ/ሞተ።

ኣብ’ዚ ሰሌዳ እቶም ዓምዲታት ብረባሓታ ኪኾኑ እንከለዉ ነፍሲ-ወክፈ ግሲ ብኽልተ ዓንይነት ረባሓታ ቀሪቡ ኣሎ። ኣብ’ቲ ቀዳማይ መስመር “ወ” ብኸፊል ይልወጥ ፡ ኣብ’ቲ ካልኣይ መስመር “ወ” ይዕቀብ።

ሱር-ግሲ

1ይ ኣ.

2ይ ኣካል

3ይ ኣካል

3ይ
ኣ. ‘ፍቓዳዊ’

2ይ
ኣ.ትእዛዛዊ

ለወሰ/ሎሰ

ሎይሰ

ሎይስኪ/ሎይስካ

ሎይሳ/ሎይሱ

ይልወስ

ልወስ

 

ለዊሰ

ለዊስኪ/ለዊስካ

ለዊሳ/ለዊሱ

ይልወስ

ልወስ

ከወነ/ኮነ

ኮይነ

ኮይንኪ/ኮይንካ

ኮይና/ኮይኑ

ይኸውን

ክወን

 

ከዊነ

ከዊንኪ/ከዊንካ

ከዊና/ከዊኑ

ይኸውን

ክወን

ነወመ/ኖመ

ኖይመ

ኖይምኪ/ኖይምካ

ኖይማ/ኖይሙ

ይንወም

ንወም

 

ነዊመ

ነዊምኪ/ነዊምካ

ነዊማ/ነዊሙ

ይንወም

ንወም

ዓወረ/ዖረ

ዖይረ

ዖይርኪ/ዖይርካ

ዖይራ/ዖይሩ

ይዕወር

ዕወር

 

ዕዊረ

ዓዊረኪ/ዓዊርካ

ዓዊራ/ዓዊሩ

ይዕወር

ዕወር

ዘወረ/ዞረ

ዞይረ

ዞይርኪ/ዞይርካ

ዞይራ/ዞይሩ

ይዝወር

ዝወር

 

ዘዊረ

ዘዊርኪ/ዘዊርካ

ዘዊራ/ዘዊሩ

ይዝወር

ዝወር

ጠወረ/ጦረ

ጦይረ

ጦይርኪ/ጦይርካ

ጦይራ/ጦይሩ

ይጥወር

ጥወር

 

ጠዊረ

ጠዊርኪ/ጠዊርካ

ጠዊራ/ጠዊሩ

ይጥወር

ጥወር

ጸወመ/ጾመ

ጾይመ

ጾይምኪ/ጾይምካ

ጾይማ/ጾይሙ

ይጽወም

ጽወም

 

ጸዊመ

ጸዊምኪ/ጸዊምካ

ጸዊማ/ጸዊሙ

ይጽወም

ጽወም

ጸወረ/ጾረ

ጾይረ

ጸይርኪ/ጸይርካ

ጸይራ/ጸይሩ

ይጽወር

ጽወር

 

ጸዊረ

ጸዊርኪ/ጸዊርካ

ጸዊራ/ጸይራ

ይጽወር

ጽወር

መወተ/ሞት

ሞይተ

ሞይትኪ/ሞይትካ

ሞይታ/ሞይቱ

‘*’

‘ምወት’

 

መዊተ

መዊትኪ/መዊትካ

ሞዊታ/ሞዊቱ

‘*’

‘ምወት’

ኣብ’ዚ ላዕሊ ዝቐረበ ሰሌዳ ከም ዝርአይ፡ ኣብ ቀዳማይ መስመር፡ እቲ መጀምርያ ፊደል ግሲ ናብ ሳብዕ ተቐይሩ፡ “ወ” ተዋሒጡን “ይ” ተወሲኽዎን ምዕሩይ ረባሕታ ኮይኑ ኣሎ። እቶም ናይ መወዳእታ ክልተ-ዓምዲታት ከኣ እቲ እተዋሕጠ “ወ” እንደገና ከም ዝኽሰት የርእዩ። ብተዛመዲ፡ ኣብ ካልኣይ መስመር፡ “ይ” ከየእተወ፡ “ወ” ይዕቅብ። ኣይተለምደን እምበር እዚ ኣገባብ ኣብ ኵሎም ከስርሕ ዚኽእል እዩ። ብዛዕባ’ቲ ኣብ “ይኸውን” ዘሎ ቀራን “ኸ” ብኸመይ ከም ዝኽሰት ኣብ ንቀራናት ዝድህስስ ጽሑፍ ከቕርቦ እየ።

“ኰነ” መጐታዊ ዘይኮነሉ ምኽንያት፤
መበቈል ግሲ “ከወነ” ካብ ግእዝ ምዃኑ ዳርጋ ሓባራዊ ምርድዳእ ኣሎ። ብልሳነ-ግእዝ ዝተጻሕፉ፡ መንፈሳውያንን ዓለማውያንን ጽሑፋት፡ ብ”ኮነ” እምበር ብ”ኰነ” ዝተጻሕፈ ኣይረኸብኩን። እንተኾነ፡ እዚ ትዕዝብቲ ንምንጻግ “ኰ” ኣእማኒ ወይ ዘይኣእማኒ መጐት ኪኸውን ይኽእል እዩ። ኣእማኒ መጐት ዚገብሮ፡ ግእዝ ብ”ኰ” ዘይምጽሓፉ እዩ። ብኣንጻሩ ንምምጓት፡ ፊደል “ኰ” መሰረታዊ ፊድል-ግእዝ ዘይኮነ፡ ድሓር ዝተኣታተወ ስለ ዝኾነ ብ”ኰነ” ዝተጻሕፈ ኣይተርኽበን ኢልካ ከም መርትዖ ኪጥቀስ ኣይከኣልን ኪበሃል ይከኣል እዩ። በዚ ኮይኑ በቲ ግእዝ መጫበጢ ከይከውን ይኽእል እዩ። ብኣደማምጻ ግን፡ ካብ ረባሕታ ዝነቐለ፡ እዚ ዚስዕብ ትዕዝብቲ ይቐርብ።

“ኰ” ብልማድ እንተ ዘይኮይኑ፡ ብድምጺ ኮነ ብረባሕታ ምስ “ከወነ” ዝምድና የብሉን። ን”ኰነ” ከም ቅኑዕ ዝቐርብ መጐት፡ እቲ “ኰ” ን”ወ” ኣብ ሕቝፉ ኣእትዩ ኣሎ ዚብል እዩ። ንእዚ ንምርጓድን ንምንጻርን ን”ኰነ” ብ”ክወነ” ይጽሓፍ እዩ። ርግጽ እቲ ግሲ ብሳድስ “ክወነ” ኢልካ ዚጽሓፍ ነይሩ እንተ ዝኸውን እቲ “ክወ” ን”ኰ” ከም ዝውክል ምተወስደ። እቲ ግሲ ግን ብግእዝ “ከወነ” ኮይኑ፡ ኣብ’ቲ ካልኣይ መስመር ሰሌዳ ቀሪቡ ከም ዘሎ፡ እቲ “ወ” ዝዕቅብ ረባሕታ ብ”ከዊ” እዩ ዝጅምር። “ከዊ” ከኣ ናይ “ኰ” ድምጺ ኣይህብን። ስለ’ዚ ብ”ኰነ” ምጽሓፍ ቅኑዕ ኣይኮነን።

ንምድምዳም፡ ኣብ’ዚ ብተደጋጋሚ ዘቕርቦ ምሕጽንታ ኣሎኒ። ንሱ ከኣ፡ ዝኾነ ጽሓፊ፡ ኣብ ክንዲ ብሃውሪ ወይ ብልማድ ዚጽሕፍ ብርድኢቱን ብኣቓልቦኡን ምዕሩይ ንኽጽሕፍ ኪጽዕር እዩ። ዝኾነ ጽሓፊ፡ “ኰነ” ወይ “ኮነ” ኢሉ ኣብ ሓዲኡ ረጊጹ ውጹእን እሩም ኣገባብ ብምኽታል ይጽሓፍ። እዚ ኣሰራርሓ ምስ ዝልመድ፡ እቲ ኣእማኒ ኮይኑ ብብዙሓት ዝተረኽበ ኣብ መወዳእታ ኪርዕም እዩ።

መዘክር
መግለጺ ብጥቕሲ(“”)፡ ንጽል-ጥቕሲ(‘’)ን ጋራዲ-ሓጹር([])ን ዝተኸበቡ ጽሑፋት፤
(ሀ) ናይ ካልእ ዘይኮነ፡ ኣብ ጥቕሲ ዝኣተወ ከም ስም/ስነ-ቓል ዝወሰድ – ኣ. “ድኹማት”፡ “ኰነ”፡ “ኰ”
(ለ) ኣብ ጥቕሲ ኮይኑ፡ ኣብ ውሽጢ ጋራዲ-ሓጹር ([]) ኣትዩ ዘሎ ናይ ምንጩ ዘይኮነ፡ ኣነ ንምእራም ዝመላእክዎ እዩ።
(ሐ) ኣብ ጥቕሲ ኮይኑ፡ ኣብ ውሽጢ ንጽል-ጥቕሲ (‘’) ኣትዮ ዘሎ ኣብ’ቲ ምንጩ፡ ኣብ ጥቕሲ ዚርከብ እዩ።
(መ) ካብ ጥቕሲ ወጻኢ፡ ኣብ ንጽል-ጥቕሲ (‘’) ኣትዩ ዘሎ ኣጽሓሕፋኡ ሕርኽርኽ ዚብለኒ እዩ።
ኣ. ‘ሰወደ’ ከም “ድኹም” እንኪቝጸር።
እቲ “ይልወስ”፡ “ይኽወን” … ዚብሉ ረባሕታ ዝሓዘ ዓምዲ ትእዛዝን ፍቓድን ይመስል። ሰዋስውኣዊ ክፍሉ ስለ ዝሓርበተኒ ‘ፍቓዳዊ’ ኢለ ሰምየዮ።
* ረባሕታ ግሲ “መወተ” ‘ይምወት’ ትርጉም ኣልቦ ስለ ዝኾነ ኣትሪፈዮ። እቲ ‘ምወት’ ከኣ ብልማድ “ሙት” እዩ።

ዝያዳ ሓበሬታ መዓላ ምልክትታት ስርዓተ-ነጥቢታ ኣብ እታዋት “ስርዓተ-ነጥቢ” ይርከቡ።

–ኣርኣያ ካሳ
29 ሚያዝያ 2017

ትምህርቲ ትግርኛ፡ ብዝተወደበ መልክዕ

ኣብ ዝሓለፈ (14 ታሕሳስ 2013) ኣብ ገዛን ብወለዲን ዝሰላሰል ትምህርቲ ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ተዳህሲሱ። ሕጂ ከኣ፡ ብሞያውያን ይዅን ብዘይ ሞያውያን፡ ብማሕበረኮም ኰነ ብወለንተኛታት፡ ተወዲቡ ንዝሰላሰል ትህምህርቲ ኪድህሰስ እዩ።

ኣብ’ዚ፡ ኣመሃህራን ኣቀራርባን ዳርጋ ምስ እቲ ናይ ገዛ ሕደ እዩ። እቲ ቀንዲ ዝፈልዮ ናይ ዝተፈላለዩ ሰባትን ዓቕምን ስለ ዜሳትፍ፡ ኣብ ምእኩል ቦታ ስለ ዝካየድን ብዝሒ ተምሃሮ ስለ ዝሓቍፍን እዩ። ሓለፋታት ናይ’ዚ ብዉዱብ ምስራሕ ኪጥቀሱ ዚከኣሉ፡ ሕድሕድ ተመኩሮ መምህራን ምልውዋጥ፡ መሳለጥያታት ምክፋልን ካልእ ካብ ብዝሒ ተሳትፎ ዚርከብ ረብሓታት እዮም።

ኣቀራርባ፤
–        ናይ ትምህርቲ ቦታ፡ መዓልቲን ግዜን ብእቲ ወዳቢ ኣካል ይውሰን።
–        ትምህርቲ ብዝተመደበሉ ግዜ ይጀመር። ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ግዜ ብወግዒ ክሳብ ዚዕጾ ዝዀልፍ ስራሕ ዘይምስራሕ።
–        እዋናዊን ትምህርታዊን ስእላዊ-ሰሌዳ (ፖስተር) ኣብ ቦታ ትምህርቲ ይለጠፍ።
–        ምምሃር፡ ሕሉፍ ዝተዓመመ ትምህርቲ ብምኽላስ ጀሚርካ ናብ ንዕለቱ ዝተመደበ ይሰገር።
–        ተምሃሮ ንገዛ ሒዞሞ ዝኸዱ ስርሓት ወይ ዕዮ ይወሃብ።
–        ተምሃሮ ካብ ገዛ ሒዞም ዝመጹ ዝተሰርሐ ዕዩ ወይ ተመክሮ ይተሓተት።
–        መምህራንን ኣለይቲ ትምህርቲን፡ ተምክሮ ዝለዋወጥሉ ምዱብ ኣኼባ ይካየድ።
–        ሽማግለ ወለዲ ወይ ወከልቶም ኣካል ናይ’ቲ ምምሕዳር ትምህርቲ ኪዀኑ ይጠለብ።

መተሓሳሰቢ፤ መምህራን ምስ ወክፍ ወላዲ ብዛዕባ ምዕባለ ተምሃራይ ምዝታይ ኣድላዪ እዩ።

ኣብ ዝቕጽል ጽሑፍ፡ ቅድሚ ብውድብ መልክዕ ትምህርቲ ምክያድ፡ ኪማልኡ ዘልዎም ቅድመ-ኵነታት ኪድህሰሱ እዮም። ርግጽ! ቅድሚ ኣመሃህራ ኪቐርብ ነይርዎ።

— ኣርኣያ ካሳ

ትምህርቲ ትግርኛ፡ ኣብ ቤት ብወላዲ

መኣረምታ፤
ኣብ እታው 7 ታሕሳስ 2013፡ እዞም ተሰሚሩሎም ዘሎ ጌጋታት በቲ ኣብ ጋራዲ-ሓጹር ተመልኪቱ ዘሎ ይተክኡ፤
ቀዳማይ ሕጡበ-ጽሑፍ (ሕ.ጽ.) – 20133[2013]) [፤] … ተጠቒሱ ነይሩ [ተጠቒሶም ነይሮም]
ካልኣይ ሕ.ጽ. ካልኣይ መስመር –  ኰይኒ [ኰይኑ]

ከምኡ’ውን መሳለጥያታት ትምህርቲ ብኸመይ ከም ዝርከብ ተዳህሲሱን ከመይ ጌርካ ትምህር ዝብል ሕቶ ስዒቡ ነይሩ። መልሲ እቲ ዝሰዓበ ሕትቶ፡ ኣብ ገዛን ኣብ ወለዲን ዘተኰረ፡ እንሆ፤

ምምህርና ሜላን ስልቲን ኣመሃህራ ዜማልእ ተማሂርካ ዝርከብ፡ ብቕዓቱን ደረጅኡን ቍጽጽር ዚግበረሉ፡ ተምሃሮ ንኪምሃሩ ዚሕግዝ ሞያ እዩ። ምስክርነት ምምህርና ዜብሎም ወለዲን ወለንተኛታትን ኪምህሩ ኣይክእሉን ማለት ግን ኣይኰነን። ኣብ’ዚ ኣተኵሮ ዚግበረሉ፡ ካብ ሞያ ምምህርና ወጻኢ፡ ብወለንታ ወለዲን ማሓበረኮምን ንዝሰላሰል ትምህርቲ ትግርኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ እዩ። እዚ ኸኣ ብኸምቲ ወለዲ ንደቆም ዝናብይዎም፡ እሩም ጠባይ ንኺሕዙ ዝምዕድዎምን ሓበሬታ ዝህብዎምን ኣገባብ ኪካየድ ይኽእል። እቲ ቍሩብ ፍሉይ ዚገብሮ፡ ኣብ ክንዲ ብፍንው፡ ብመደብን ብስሩዕ መንገዲን ትምህርቲ ምክያዱ እዩ። ኣብዚ፡ ንምምሃር ዚድህሰስ፡ ኣብ ገዛ፡ ብወለዲ ንዝካየድ ምድላው ትምህርቲ እዩ፡ ንሱ ከኣ፤

–        ንትምህርቲ ተባሂሉ፡ ንተምሃራይ ርዱእ ዝዀነ፡ ፍሉይ ቦታ፡ መዓልቲን ግዜን ይወሰን።

–        መዓልቲ፡ ኣብ ግዜ-ትምህርቲ – ኣብ ሰሙን ሓደ ወይ ክልተ ግዜ፡ ኣብ ዕረፍቲ-ሓጋይ – ኣብ ሰሙን ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ግዜ።

–        ግዜ፡ ካብ ሓደ-ሰዓትን ፈረቓን ክሳብ ሰለስተ ሰዓት።

–        ትምህርቲ ብዝተመደበሉ ግዜ ይጀመር። ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተሓዝአ ግዜ ብወግዒ ክሳብ ዚዕጾ ዝዀልፍ ስራሕ ዘይምስራሕ።

–        እዋናዊን ትምህርታዊን ስእላዊ-ሰሌዳ (ፖስተር) ኣብ ቦታ ትምህርቲ ምልጣፍ። ፖስተር ፊደል፡ ንኵሉ ስድራ ሓባራዊ ኣብ ዝዀነ ቦታ፡ ብቀዋሚ ምጥቃዕ፣ ዕለታዊ ኣዘኻኻሪ ኪዀውን ይሕግዝ።

–        ምምሃር፡ ሕሉፍ ዝተዓመመ ትምህርቲ ብምኽላስ ናብ ንዕለቱ ዝተመደበ ምስግጋር።

መተሓሳሰቢ፤ ብስሩዕ መደብ ምምሃር ትግራኛ ይተሓዝ እምበር ኣብ ዝዀነ ኣጋጣሚ ትግርኛ ካብ ምዝራብ ዘይምቝጣብ፣ ብፍላይ ዕለታዊ ዜጋጥም ኵነታት። እዚ ንተምሃሮ ኣእዛኖምን ልሳኖም ንኪገርሑ ኣብ ርእሲ ምሕጋዙ ማህደረ-ቃላት ኬኻዕብትሉ ይኽእሉ።

ኣብ ዝቕጽል፡ ካብ ገዛን ወላዲን ወጻኢ፡ ብማሕበረኮም ኰነ ብግሊ ተወዲቡ ንዝካየድ ውዱብ ኣመሃህራ ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧

ኣብ ዝሓለፈ (1 ታሕሳስ 20133)። “ቅሩብነት ዕቱብ ተሳትፎ ወላዲ ከም ውሁብ ተወሲዱ፡ መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧” ዚብል (ዝይብል) ከም ዚድህሰስ ተጠቒሱ ነይሩ። ከምኡ’ውን ዕድመን ዓቕሚን ቈልዓ ዝሓለወ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ኣመሃህራን ኣካል መሳለጥያ ትምህርቲ ምዃኖም ተጠቒሱ ነይሩ። ድህሰሳኦም እንሆ፤

ስርዓተ-ትምህርቲ፤ ብኪኢላታት ዝተጻሕፈ፡ ንዕድመ፡ ንከባቢን ንሕብረተሰብን ኣብ ግምት ኣእትዩ ዚዳሎ ሰነድ ትምህርቲ ኰይኒ እቲ ዝበለጸን ቀንዲን እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ እቲ ቈልዓ ዚመሃረሉ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ንክፍሊ-ትምህርቱ ተወኪስካ ቅዳሕ ምውሳድ (ምሳድ)። ነቲ ቅዳሕ ምስ ባህሊን ልምድን ወላዲ ከምዝቃዶ ጌርካ ምትርጓም።

ናውቲ-ትምህርቲ፤ ብዝተወደበን ብክኢላታትን፡ ነቲ ስርዓተ-ትምህርቲ ተኸቲሉ፡ ዚዳሎ ጽሑፋትን መሳለጥያትን ምርካብ እቲ ዝበለጸ እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ፡ እቲ ቈልዓ ካብ ቤት-ትምህርቱ ሒዝዎ ዝመጽእ ዕለታዊ መምሃሪ ንባህሊን ልምድን ትግርኛ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ምትርጓም። ንኢንተርነት ዳህሲስካ፡ ዝረብሕ ምውሳድ። እዚ ኪብሃል እንከሎ ግን ክእለት ምትርጓም ከምኡን ኣድላዪ መሳለጥያ ይሓትት፣ ወለንተኛ፡ ተራ ማሕበረ-ኮማት፡ ውልቀሰባትን ክኢላታትን ኣብዚ መዳይ ዕዙዝ ይኸውን። ሕመረት እዚ ዝተጠቕሰ ዓቕሚ-ሰብ ሰብ ግን ወለዲ እዩም፡ ብዘይክኦም ውጺኢታዊ ኣይከውንን።

ቦታ-ትምህርቲ፤ ብመንግስቲ ኮነ ብኮም ዝተወደበ ምእኩል ቦታ እቲ ተመራጺ ቤት ትምህርቲ እዩ። እዚ ምስ ዘይርከብ ኣብ ቤት ምምሃር ይከኣል። ኣብ’ዚ ኪጽቀጠሉ ዘለዎ፡ ዋላ እቲ ምእኩል ቦታ እንተ ተረኽበ፡ እቲ ናይ ቤት ብዝዀነ ምኽኒት ክተርፍ ከም ዘይብሉ እዩ።

ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ቦታ-ትምህርትን ምስ ተታሕዘኸ ከመይ ጌርካ ትምህር፧

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

ትግርኛ ንክምህር እንታይ የድለይኒ፧

ቅድሚ ሕጂ (18 ሕዳር 2013) “ስለምንታይ ትግርኛ፧” ዝብል ሕትቶ ተዳህሱ ነይሩ። ሕጂ ከኣ ናብ’ቲ ስዒቡ ዝቐረበ ሕትቶ፡ “ትግርኛ ንክምህር እንታይ የድለይኒ፧” የተኵር። ኣብ ዲያስፖራ ዝነብር ወላዲ፡ ደቁ፡ ብዝወሓደ ምዝራብ ትግርኛ ኪመሃሩ ይደሊ፣ ካብ ምዝራብ ንላዕሊ’ውን ምንባብን ምጽሓፍን ኪመልኩ፡ መበቘሎም ኪፈልጡን ተጠቀምቲ ሕብረ-ቋንቋ ኪዀኑ ባህጊ ኣለዎ። እቲ ትምህርቲ ውጺኢታዊ ኪኽውን ኪኖ ድለየትን ባህጊን ወላዲ ኪኸይድ ኣለዎ። እዚ ኸእ ዕቱብ ተሳትፎ (ብግዜን ገንዘብን) ወላዲን መሳለጥያ ትምህርቲን ይሓትት። መሳለጥያ ትምህርቲ ነዞም ዝስዕቡ ይጥቕልል፤ ዕድመን ዓቕሚን ቈልዓ ዝሓለወ ስርዓተ-ትምህርቲ፡ ናውቲ-ትምህርቲን ኣመሃህራን።

ቅሩብነት ዕቱብ ተሳትፎ ወላዲ ከም ውሁብ ተወሲዱ፡ መሳለጥያ-ትምህርቲ ብኸመይ ኪርከብ ይከኣል፧

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ ካሳ

ስደት መሰነይታ ውርደት!

ምምዕባልን ምዕቃብን ቋንቋ ኣብ ንጻረ ትርጕምን ኣጠቓቕማን ቃላቱ ይምርኰስ። ኣብ’ዚ፡ ግጉይ ኣጠቓቕማ “ስደት”ን መተካትኡን ኪድህሰስ እዩ። ሰባት፡ ብልማድ ይኹን ብዘይምሕሳብ፡ ካብ ሃገሮም/መበቈሎም ወጻኢ ንዝነብርሉ ቦታ ብስደት ክሰምይዎ ይስማዕ። ንእቶም (ነቶም) ኣብኡ ዝወለድዎምን ዘዕብይዎምን ደቆም ኣብ ስደት ይነብሩ ከም ዘልዉን ስደተኛታት ምዃኖምን ይእምቱሎም/ይምህርዎም። ነዚ ኣመልኪተ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሓደ መርበብ-ኢንተርነት ዝጸሓፍክዎ፡ ኣመዓራርየ አቕርብ።

ስደት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብዓጸባ፡ ካብ ንቡር መነባብሮ ቦታ ተመዛቢልካ ኣብ ካልእ ቦታ (ኣብ ውሽጢ/ወጻኢ ሃገር) ምኻድ፡ ምስ ረሃወ (በቲ ኣብ ቦታ-ስደት ዝተረኸበ ኰነ ኩነታት ንቡር-መነባብሮ ምስ ተመሓየሸ) ናብ ንቡር ቦታ ምምላስ ዜመልክት ግዜኣዊ ምቕያር ቦታ እዩ። ብተወሳኺ ስደት ዚብል ቃል ኣሉታዊ ኵነታት ናብራ ይገልጽ። ብስደት ዝጀመረ ግዜኣዊ ምዝንባል ቀዋሚ ኣይኸውንን ማለተ ግን ኣይኰነን። ቀዋምነት ዚዀነሉ ብ ልምዲ/ሕጊ እቲ ዘአንገደ ቦታ/ሃገር ይውሰን። ኣብ’ዚ ጽሑፍ ኣትኵሮ ዝተዋህቦ ንኣብ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ንዝነብሩ እዩ።

ብዝተፈላለየ ምኽንያት – ዓጸባ፡ ዑቕባ፡ ስራሕ፡ ትምህርቲ – ናብ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ብግዜኣዊነት ኣትዮም መዋእል ዘቝጸሩ፡ ንብረትን ሓዳርን ዝመስረቱ ኣለዉ። ኣብ መብዛሕቱ ምዕራብ-ኤውሮጳን ሰሜን-ኣመሪካን ተወሊዶም ዚዓብዩን ዚመሃሩን፡ ዝዓበዩን ዝተማህሩን፡ ቈልዑ ስደተኛ ዘይኰኑስ ምሉእ መሰል ዘለዎም ዜጋታት እቲ እተወለድሉ ሃገር፡ ቀወምቲ እምበር ግዝያዊ ነበርቲ ኣይኰኑን። ነዚ ኵነት ዚገልጽ ብቑዕ ቃል ክሳብ ዝርከበሉን ካብ’ቲ ቀንዲ ትርጕም ስደት ንኽፍለን፡ ነቶም መበቈሎም ኪፈልጡን ምስ መበቈሎም ጽኑዕ ምእትሳር ንኽህሉ ዚጽዕሩን ሰባት ኣብ “ዲያስፖራ” ዝነብሩ ምባል ይምረጽ (ካብ “ፈለሰ” ዝብል ሱር-ግሲ ተካኢ ቃል እንተ ዝመሃዝ ዝበለጸ ምዀነ)። ሰብኣዊ መሰል ብምግፋፍ ዝኽሰት ምዝንባል – ዑቕባነት እዩ። ከምኡ’ውን ኣብ “ወጻኢ ዝነብሩ” ዝብል ኣበሃህላ ከም “ስደት”፡ ነቶም ቈልዑ፡ መሰል ትውልዶም ስለ ዝነፍግን ኣብ ዕለታዊ ናብርኦም ተንጽሎን ቅልውላውን ዜሕድርን ኪኽወን ስለ ዝኽእል ካብ ምዝውታሩ ምቕቃብ ይምረጽ።
–ኣርኣያ ካሳ

ስለምንታይ ትግርኛ፧

ስለምንታይ ትግርኛ፧ እዚ ብነፍሲ-ወከፍ መምህር/ወላዲ ኣብ ዲያስፓራ ክምለስ ዘለዎ ሕትቶ እዩ።

“ቋንቋይ ስለ ዝዀነ” ብቑዕን ኣኻሊን መልሲ ኣይኮነን። ኪኖ እዚ ኣርሒቑ ዝጥምትን ነቲ ተምሃራይ (ቈልዓ) ሕመረት ዝገብርን ኪኸውን ይግባእ። ከም ኣብነት ኪጥቀሱ ዚኽእሉ፤ መበቈል ንምፍላጥ፡ ርእሰ ተኣማንነት ንምጥራይ፡ ዓቕሚ ሕብረ-ቋንቋ ንምድላብ፡ ባህልን-ልምድን ንምልውዋጥ፡ ኣኽባሪን ተቐባሊን ፍልልያት ደቅሰብ ንምዃን፡ ወዘተ.

ምስ እዚ ተለቂቡ ነፍሲ-ወከፍ ኪምለሶ ዘለዎ ሕትቶ፡ “ነዚ ዕላማ ኣብ ሸቶኡ ከብጽሖ እንታይ ስጉምቲታት ክወስድ ይግብኣኒ፧” ዝብል እዩ።

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝቐረበ ሕትቶ ኣብ ዝቕጽል ኪደህሰስ እዩ።

–ኣርኣያ