Archives

ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-3

ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-3
(መቐጸልታ)

ኣብ ዝሓለፈ እታው (12 ጥቅምቲ 2015) ኣብ ያታዊ ስርዓት ጽሕፈት መዅሲ ዝድምጾም፡ ብቅርጽን ብትርጕምን ዝፈላለዩ ቃላትን ዝርዝር ድህሰሳ-(ውከሳ-)ጽሑፍን ኪቐርብ እዩ ተባሂሉ ነይሩ፣ እንሆ ድማ፤

ግዕዝ ትግርኛ ግዕዝ ትግርኛ
ሐረሰ ሓረሰ ኀረሰ ወለደ
ሐበረ ለኸየ ኀበረ ሓበረ
ሐየሰ ወቐሰ ኀየሰ ሐሸ
ሠረበ ሰተየ/ፊት-በለ ሰረበ ብርቱዕ-ወሓዘ
ሠረቀ በረቐ/ጀመረ ሰረቀ ሰረቐ
ሠረየ ሰረየ/ፈወሰ ሰረየ መሓረ
ሠብሐ ሰብሐ/ስብሒ-ኰነ ሰብሐ ኣመስገነ
ርሕፀ ርሃጸ ርኅፀ ሓንቀቐ
ቀረጸ ቀረጸ/ቅርጺ ቀረፀ ቀደደ
በጽዐ ዋጋ/ክብሪ/ዕድል በፅዐ ተመባጽዐ/ብጹእ-ኰነ
ነጸረ ርኣየ ነፀረ ፈለየ
ነጸፈ ኣንጸፈ ነፀፈ ነጸፈ/ነቐጸ
ጸብሐ ወግሐ ጸብኀ ጸብሐ

ድህሰሳ-ጽሑፍ
ሄኖክ ገብረሚካኤል (መሪጌታ)። (2014)። መጽሐፈ ግሥ ዘርእ ወነባር ዘጥንታዊ ግእዝ፣ መዝገበ ቓላት ግእዝ-ትግርኛ ()። ኣሥመራ፡ (ኣይጠቅስን)።
Leslau, W. [ወልፍ ለሳሎ] (2010). Concise dictionaly of Geez . Wiesbaden: Harrassowitz Verlag
ኪዳነ ወልድ ክፍሌ (አለቃ)፣ ኣሕታሚ – ደስታ ተክለ ወልድ (1948ግ)። መጽሐፈ፡ ሰዋስው፡ ወግስ፡ ወመዝገበ፡ ቃላት፡ ሐዲስ። አዲስ አበባ፡ አርቲስቲክ ማተሚያ ቤት።
ዓይነ ዓለም ገብረ ማርያም (1951ግ)። መጽሔተ ትምሕርት የወጣቶች መስታዎት። (ኣይጠቅስን)፡(ኣይጠቅስን)
ደስታ ተክለ ወልድ (1946ግ)። ርባሐ፡ ስም፡ ወአንቀጽ። አዲስ አበባ፡ አርቲስቲክ ማተሚያ ቤት።
ኣርኣያ ካሳ
21 ታሕሳስ 2015

Advertisements

ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-2

ኣብ ዝሓለፈ (29 ነሓሰ 2015) ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈታት 2 ኪቐርብ ተባሂሉ ነይሩ፣ እንሆ ድማ፤

ለ. ኀርም ዝሓቘፉ ቃላት-ግእዝ ከከም ዝረዓምዎ ድምጺ ብሆይ ወይ ሐውት ይጽሓፉ፣ ዝበዝሑ ግን ናብ ሐውት ይቕየሩ። ኣብነታት እነሀዉ፤

1. ኀርም ናብ ሆይ ዝቕየሩ

ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት
ረኀወ ‘ረሃወ’ (ርሃወ)
ብዙኃን ብዙሃን
ኀበ ሃበ
ኀዋኅው ሃዋህወ/ሃዋሁ
ነፍሰኄር ነፍሰሄር
ድኀፀ ድሃጸ

2. ኀርም ናብ ሐውት ዝቕየሩ

መሪኅ መሪሕ ኀነቀ ሓነቐ
ብዙኅ ብዙሕ ኀየለ ሓየለ
ኀለፈ ሓለፈ ኀደገ ሓደገ
ኀረየ ሓረየ ኀጥአ ሓጥአ
ኀበረ ሓበረ ኃው ሓው
ኀተመ ሓተመ ነውኀ ነውሐ

ሐ. ብሐውት ዝተጻሕፉ ቃላት-ግእዝ፡ ብዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ብሆይን ቅርጺ ብምቕያርን ይጽሓፉ። ኣደማምጽኦም ግን ብክልቲኡ ስርዓተ-ጽሕፈታት ሕደ እዩ።
ሐውት ናብ ሆይ ዝቕየሩ፤

አሐዱ ኣሃዱ
ሐነጸ ሃነጸ
ሕይወት ህይወት

መ. ምቅይያራት አልፍን ዐይንን፤ ቃል-ግእዝን ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈትን

ዐይን ናብ አልፍ አልፍ ናብ ዐይን
ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈ ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈ
ሆሳዕና ሆሳእና መልክእ መልክዕ
ማሕስዕ ማሕስእ አንቀጽ ዓንቀጽ
መዐዘ መኣዘ ዕብራይስጥ እብራይስጥ
ሠወዐ ሰወአ አብደ ዓበደ

ሠ. ኣብ ግእዝን ትርግርኛን፡ ብዘይካ ድምጺ፡ ምቅይያር ቅርጺ-ጽሕፈት ዘየርእዩ (ዝዕቅቡ)

ቀልዐ ነትዐ ወርድ/ውርድ ዓለም
ቀጽዐ ነዓ ወዐለ (ዓ) ዑረት
ነብዐ ኵርናዕ ወዑይ
ነቅዐ ከዐወ (ዓ) ዒላ

ኣብ ዝቕጽል እታው (መቐጽልታ) ስርዓተ-ጽሕፈታት 3፡ ኣብነታት ኣብ ያታዊ ስርዓት ጽሕፈት መዅሲ ዝድምጾም ብቅርጽን ብትርጕምን ግን ፍሉያት ዝኾኑ ቃላትን ዝርዝር ውከሳ-ጽሑፍን ኪቐርብ እዩ።

ኣርኣያ ካሳ
12 ጥቅምቲ 2015

ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-2

(መቐጸልታ)
ኣብ ዝሓለፈ (29 ነሓሰ 2015) ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈታት 2 ኪቐርብ ተባሂሉ ነይሩ፣ እንሆ ድማ፤

ለ. ኀርም ዝሓቘፉ ቃላት-ግእዝ ከከም ዝረዓምዎ ድምጺ ብሆይ ወይ ሐውት ይጽሓፉ፣ ዝበዝሑ ግን ናብ ሐውት ይቕየሩ። ኣብነታት እነሀዉ፤

1. ኀርም ናብ ሆይ ዝቕየሩ

ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት
ረኀወ ‘ረሃወ’ (ርሃወ)
ብዙኃን ብዙሃን *
ኀበ ሃበ
ኀዋኅው ሃዋህወ/ሃዋሁ
ነፍሰኄር ነፍሰሄር
ድኀፀ ድሃጸ

2. ኀርም ናብ ሐውት ዝቕየሩ

መሪኅ መሪሕ ኀነቀ ሓነቐ
ብዙኅ ብዙሕ ኀየለ ሓየለ
ኀለፈ ሓለፈ ኀደገ ሓደገ

ኀረየ ሓረየ ኀጥአ ሓጥአ

ኀበረ ሓበረ ኃው ሓው

ኀተመ ሓተመ ነውኀ ነውሐ

ሐ. ብሐውት ዝተጻሕፉ ቃላት-ግእዝ፡ ብዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ብሆይን ቅርጺ ብምቕያርን ይጽሓፉ። ኣደማምጽኦም ግን ብክልቲኡ ስርዓተ-ጽሕፈታት ሕደ እዩ።
ሐውት ናብ ሆይ ዝቕየሩ፤

አሐዱ ኣሃዱ
ሐነጸ ሃነጸ

ሕይወት ህይወት

መ. ምቅይያራት አልፍን ዐይንን፤ ቃል-ግእዝን ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈትን

ዐይን ናብ አልፍ አልፍ ናብ ዐይን
ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት
ሆሳዕና ሆሳእና መልክእ መልክዕ
ማሕስዕ ማሕስእ አንቀጽ ዓንቀጽ
መዐዘ መኣዘ ዕብራይስጥ እብራይስጥ
ሠወዐ ሰውአ አብደ ዓበደ

ሠ. ኣብ ግእዝን ትርግርኛን፡ ብዘይካ ድምጺ፡ ምቅይያር ቅርጺ-ጽሕፈት ዘየርእዩ (ዝዕቅቡ)

ቀልዐ
ነብዐ
ነዓ
ኵርናዕ
ከዐወ
ዒላ
ዑረት
ጕዕዞ

ኣብ ዝቕጽል እታው (መቐጽልታ) ስርዓተ-ጽሕፈታት 3፡ ኣብነታት ኣብ ያታዊ ስርዓት ጽሕፈት መዅሲ ዝድምጾም ብቅርጽን ብትርጕምን ዝፈላለዩ ዝዀኑ ቃላትን ዝርዝረ ውከሳ-ጽሑፍን ኪቐርብ እዩ።

ኣርኣያ ካሳ
06 መስከረም 2015

ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-1

ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-1
ኣብ ዝሓለፈ (06 ነሓሰ 2015) ኣብነት ስርዓተ-ጽሕፈታት ኪቐርብ ተባሂሉ ነይሩ፣ እንሆ ድማ፤

ያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ካብ ግእዝ ንእተራዕሙ ምንጪ-ቃላት ኪዕቅብ እንከሎ፡ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ምትዕራርይ ይገብር።
ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ንሠውት ብሳት፡ ንፀጳ ብጸደይ ይትክእ። ፍሉይ ኣትኵሮ ዘድልዮም፤ ብኀርም ዝጽሓፉ ከከም ዝረዓምዎ ድምጺ ገሊኦም ብሆይ ገሊኦም ከኣ ብሐወት ይትክኡ። ከምኡውን ብግእዝ ብሐውት ዝተጻሕፉ ናብ ሆይ ዝቕይረሉ እዋን ኣሎ። አልፍን ዐይንን ዝሓቘፉ ቃላት ገሊኦም ይቀያየሩ፡ ገሊኦም ከኣ ይዕቀቡ።

ግዕዝ ያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት
ሐዲስ ሐዲስ ሓዲስ/ሓድሽ
ሕዝብ ሕዝቢ ህዝቢ
ሕይወት ሕይወት ህይወት
መድኃኒት መድኃኒት መድሓኒት
ሠውዐ ሠውዐ ሰውአ
እግዚኣብሔር እግዚኣብሔር እግዚኣብሄር
ጊዜ ጊዜ ግዜ/ጊዜ
ነጽሐ ነጽሐ ነጽሀ
ደኀረ ደኀረ ደሓረ
ፈርሀ ፈርሀ ፈርሐ

ኣብ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ትግርኛ፡ ነፍሲ-ወከፍ ፊደል እቶም ሸውዓተ ሆህያት፡ ዝተፈላለየ ድምጺታት ኣለዎም። ካብ ግእዝ ንእተውርሱ ቃላት ከከም ኣደማምጽኦም፡ ኣብ ጽሕፈት፡ ምትዕርራይ ይገብር።
ኣብዚ ዝድህሰሱ፤

ሀ. ሀ-ሐ-አ-ዐ ዝሓቝፉ ቃላት-ግእዝ

ለ. ኀርም ዝሓቘፉ ቃላት-ግእዝ

ሐ. ብሐውት ዝተጻሕፉ ቃላት-ግእዝ

መ. አልፍዐይንን ዝሓቘፉ ቃላት-ግእዝ ዝኽሰት ዝተፈላለየ ምቅይያራት

ሠ. ብዘይካ ድምጺ ምቅይያር ቅርጺ-ጽሕፈት ዘየርእዩ ቃላት

እቲ ምትዕርራይ፤

ሀ. ሀ-ሐ-አ-ዐ ዝሓቝፉ ቃላት-ግእዝ፡ እቶም ሀ-ሐ-አ-ዐ፤
1. ኣብ መጀምርታን ኣብ መንጎን እንተኾኑ ቅርጾም ብምቕያር ብ ሃ-ሓ-ኣ-ዓ ይትክኡ (ናይ ኀ-ኃ ኣብትሕቲ (ለ) ተመልከት)።
2. ኣብ መወዳእታ ቃል እንተኾኑ ቅርጾም ኣይቅይርን፣ ድምጾም ግን ካብ ራብዕ-ድምጺ ናይ ግእዝ-ድምጺ ይቕይሩ። ኣብ’ዚ ክስትብሃል ዘለዎ እቲ ቅርጺ ሱር-ግሲ ግእዝ-ግእዝ-ግእዝ (1.1.1) ዝብል መጐት ኣብ ቁ.1 ከምዝተኸስተ ከም ዘይሰርሕ እዩ፣ ዋላ ኣብ’ቲ ዝሰርሕ (ቁ.2) ኣብ ቅርጺ እምበር ኣብ ኣደማምጻ ኣይሰርሕን እዩ። ብግእዝ፡ ድምጺ ራብዕ እንክህልዎ፡ ኣብ ትግርኛ ግን ድምጺ ግእዝ እዩ ዝሕዝ።

ኣብ መጀምርታን ኣብ መንጎን ኣብ መወዳእታ
ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ግዕዝ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት
ሀለወ ሃለወ በርሀ በርሀ
ለሐሰ ለሓሰ ነብሐ ነብሐ
ለዐለ ለዓለ ከልአ ከልአ
ሐረሰ ሓረሰ ሰምዐ ሰምዐ
መሀረ መሃረ ቀጽዐ ቀጽዐ
አዘዘ ኣዘዘ ሀድአ ሀድአ
አርአያ ኣርኣያ ኀጥአ ሓጥአ

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ መቐጸልታ ኣብነታት ስርዓተ-ጽሕፈት-2 ኪቐርብ እዩ። (ውከሳ-ጽሑፍ ኣብ መወድእታ ኪጥቀስ እዩ)
ኣርኣያ ካሳ
29 ነሓሰ 2015

ስርዓተ-ጽሕፈት ትግርኛ

ስርዓተ-ጽሕፈት ትግርኛ
ስርዓተ-ጽሕፈት ማለት ቃላት ብኣየኖት ፊደላት ከም ዝጸሓፉ ዜመልክ ኣገባብ ማለት እዩ። እዚ ስነ-ቓል ዘድለየሉ፡ ዝተፈላለየ ኣጽሓሕፋ ስለ ዘሎን ሓባራዊ ርድኢት ንምጥራይን እዩ።

ብሓፈሽኡ፡ ኣብ’ዚ እዋን፡ ከልተ መዳይ ትግባረ-ጽሕፈት ትግርኛ ኣሎ። ንምልላዮም ኪጥዕም ንሓዲኦም ያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ንእቲ ካልኣይ ከኣ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ተባሂሉ ኣሎ።

ሀ. ያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ትግርኛ ዝበሃል፡ ቃላት፡ ኣደማምጻኦም ብዘይገድስ፡ ብመበቆላዊ (ግዕዝ) ኣጸሓሕፋኦም ይጸሓፉ። ኣብዚ እቶም ብልማድ ጎሮሮኣውያን ዝበሃሉ – ሆይ፡ ሐውት፡ ኀርም፡ አልፍን ዐይንን – ግእዞም (ሀ-ሐ-ኀ-አ-ዐ) ድምጺ ራብዕ (ሃ-ሓ-ኃ-ኣ-ዓ) ኣለዎ። ብተወሳኺ ሕደ-ድምጺ ግን ዝተፈላላዩ ቅርጺ ብዘለዎም ፊደላት ዝተጻሕፉ ቃላት ዝተፈላለዩ ትርጉማት ዝሕዙ ኣለዉ።

ለ. ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ዝበሃል፡ ቃላት ብዝውክልዎም ድምጺ ይጸሓፉ። ከምኡ’ውን ሕደ ድምጺ ግን ፍሉይ ቅርጺ ዘለዎም ፊደላት (ሠውት/ሳት፡ ሆይ/ኀርምን ጸደይ/ፀጳን) ንሓዲኦም ጥራይ (ሳት፡ ሆይን ጸደይን) ብምዝውታር ይጽሓፍ፣ ፊድላት ሠውት፡ ኀርምን ፀጳን ኣይትግበሩን። ኣብ ትግርኛ፡ ሐውት ንጹር ፍሊይን ድምጺ ስለ ዘሎዎ ከም ልሳነ-ግእዝ ምስ ሆይን ኀርምን ኣይቁጸርን፣ ከምኡውን አልፍን ዐይንን ሕደ ድምጺ የብሎምን።

ብቤተ-ክርስትያን ተዋህዶ ዝፈርዩ ጽሑፋት ትግርኛ ንያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ዝኽተሉ ይመስሉ። ከምኡዉን ንዕቃቤ ፊደልን መሰረት ቋንቋ ትግርኛ ስለ ዝዀነን፡ ትግርኛ፡ ብያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ኪጸሓፍ ኣለዎ ዝብሉ ኣለዉ።

ትግርኛ ደረጃኡ ዝሓለወን መምርሒ ዚኸተልን ምስ ዝኽውን ኪምዕብል ዕምሩ-ኪነውሕን ይኽእል። ጽሓፍቲ ብዝመረጽዎ ንጹር መንገዲ ጽሑፎም ከፍርዩን ተኸተልቲ ከጥርዩን ይግባእ።

ኣብ ዝቕጽል እታው ኣብነታት እዘን ክለተ ስርዓተ-ጽሕፈታት ኪቐርብ እዩ።
ኣርኣያ ካሳ
06 ነሓሰ 2015

መጸውዒ-ስም ፊደላት ግእዝ

መጸውዒ-ስም ፊደላት ግእዝ

ፊደላት ግእዝ፡ ብልማድ፡ ብድምጾም ይጽውዑ፣ ከምኡ’ውን ንሓደ-ፊደል ምስ ሸውዓተ ሆህያቱ ንምጥቃስ፡ ብእኩብ ብ”እንዳ-“፡ “ብዓዲ-“፡ ወይ ከኣ ብ”ብዓል-“ ይስመ። ንኣብነት፡ “እንዳ-ሀ” ኪበሃል እንከሎ ካብ-ሀ ክሳብ-ሆ ንዘለዉ ሆህያት ንምምልካት እዩ። ዘይዝውቱር ኰይኑ ደኣ’ምበር፡ ፊደላት ግእዝ መጸውዒ ስም ኣለዎም፣ ምትግባሩ ሓለፋ ኣለዎ። መወከሲ ንኽውን መጸውዒ-ስም ፊደላት (ዲልማን፡ 1899) ምስ እናይ ያታዊ መስርዖም ኣብ ታሕቲ ቀሪቦም ኣለዉ። መበቆሎም ግእዝ ዘይኰኑ ፊደላት ምስ ዝመሳሰልዎም፡ ብዘይ መጸውዒ ስም፡ ኣትዮም ኣለዉ። ፊደላት ሠውትኀርምፀጳን ኣብ ያታዊ ስርዓተ-ጽሕፈት ትግርኛ እምበር ኣብ ዘመናዊ ስርዓተ-ጽሕፈትስ ኣይዝውተሩን እዮም።

ስም-ፊደል

ሆህያት

ሆይ

ላዊ

ሐውት

ማይ

ሠውት

ርእስ

ሳት

ቆፍ

ቤት

ተው

ኀርም

ነሃስ

አልፍ

ካፍ

ዋዌ

ዐይን

ዘይ

የማን

ድንት

ገምል

ጠይት

ጰይት

ፀዳይ

ፀጳ

አፍ

ፐሰ

ውከሳ፡

Dillman, A.[አጉስት ዲልማን] (1899), Ethiopic grammar, 2nd Ed. Revized by Carl Bezol; translated by James Crchon. Eugene, OR: Wipf & Stock.

ኣብ ዝቕጽል እታው ብዛዕባ “ስርዓተ-ጽሕፈት” ኪድህሰስ እዩ።

 

ኣርኣያ ካሳ

29 ሓምለ 2015