Archives

ስርዓተ-ነጥቢ-7/7

ስርዓተ-ነጥቢ-7/7
ኣብ ዝሓለፈ እታው (19 ለካቲት 2016) ምልክታት ጭሕጋር(‘)፡ ምልክተ-ጥቕሲ (“ “)ን ንጽል-ጥቕሲ(‘ ‘)ን ተዳህሲሶም። ኣብዚ ሻብዓይ-ክፋልን መወዳእታን ምልክታት (1) ሓጹር ()ን (2) ጋራዲ-ሓጹር ([])ን ኪደህሰሱ እዮም።

(1) ምልክት ሓጹር “()” መመላእታ፡ ተወሳኺ-ሓበሬታ፡ ንምሕቋፍ ዚውዕል ምልክት እዩ። እቲ ኣብ ውሽጢ ሓጹር ዚኣቱ ቃል/ሓረግ ኣካል እቲ ሓቚፍዎ ዘሎ ምሉእ-ሓሳብ ኪኸውን የብሉን፣ ኣካሉ እንተኾይኑ ሓጹር ኣየድልን። ሓጹር ኣብ’ዞም ስዒቦም ዝጥቐሱ ይውዕል፤

1.1 ምሕባር ምሕጻረ-ቓል/ምሕጻረ-ቓላት፤
እቲ ምሕጻር ቃል ፍሉጥ እንተ ዘይኮኑ፡ መጀምርታ ኪቕልቀል እንከሎ፡ ብምልኡን ብምሕጻሩን ይጽሓፍ፣ ኣብ ዝቕጽል ጽሕፈት ግን እቲ ምሕጻረ-ቓል ጥራይ ይትግበር። ብሓደ ካብ ክልተ መንገዲታት ይሕበር፤

ሀ. እቲ ምሉእ-ቓል ወይ ቃላት ቅድም ይጽሓፍ፡ እቲ ምሕጻሩ/ምሕጻሮም ከኣ ኣብ ውሽጢ ሓጹር ደድሕሪኡ ይኣቱ። ኣብነት፤
ሀ.1 ድሕረ-ጥብቆ (ድ.ጥ.) ክንዲ-ስም ብዙሓት እዮም። – ኣብ ዝቕጽል ጽሕፈት ድ.ጥ. ጥራይ ይጸሓፍ
ሀ.2 ህዝባዊ ሓይልታት (ህ.ሓ.) ኣብ 1977 ኣኽቲሙ። – ኣብ ዝቕጽል ጽሕፈት ህ.ሓ. ጥራይ ይጸሓፍ

ለ. እቲ ምሓጸር ቅድም ይጽሓፍ፡ እቲ ምሉእ ቃል ኣብ ውሽጢ ሓጹር ይኣቱ፤
ለ.1 ሓሳብካ ንምግላጽ ኣ. (ኣብነት) ኣቕርብ። – ኣብ ዝቕጽል ጽሕፈት ኣ. ጥራይ ይጸሓፍ
ለ.2 ቅ.ጥ. (ቅደመ-ጥብቆ) “መ” ንመዓላ የመልክት። – ኣብ ዝቕጽል ጽሕፈት ቅ.ጥ. ጥራይ ይጸሓፍ

1.2 ቍጽሪ/ኣሃዝ ተርታ ዚዝርዘሩ-ነገራት ንምሕቛፍ
ብቍጽሪ ወይ ብፊደል ንዚዝርዘሩ ነገራት፡ እቶም ቍጽሪታት/ፊደላት ኣብ ሓጹር ይኣትዉ።
ኣ.፤ እቶም ኣርባዕተ ጆግራፍኣዊ ማእዝናተ (1) ምብራቕ (2) ምዕራብ (3) ሰሜን (4) ደቡብ እዮም።
ኣ.፤ (ሀ) ሓጋይ (ለ) ክረምቲ (ሐ) ቀውዒ (መ) ጽድያ ወቕቲታት ዓመት እዩም።

1.3 ትርጕም ንምሕቋፍ
ካብ ካልእ ቋንቋ ዝተተርጐሙ ሓጸርቲ ጥቕሲታት።
ኣ.1፤ ዘይርጉጽ በላ-በለው (ኢሉ-ኢሎም) ኣይትማዕ። – ን”በላ-በለው” ይትርጕም
ኣ.2፤ ንቤተ-ክርስትያን ዐሥራት (ዕሽር) ሃብ። – ን”ዐሥራት” ይትርጕም

1.4 ሓበሬታ ውከሳ-ጽሑፍ ንምሕቋፍ
ኣ.፤ ባዕዳዊ ቋንቋ ከይሓወሰ፡ ትግርኛ ብትግርኛ ርእሱ ክኢሉ ይመጕት፡ ውጺኢቱ ነባሪ ኪኽውን (ኣርእያ ካሳ፡ 2015)። – መን ከም ዝጸሓፎን መኣስ ከም እተጻሕፈ ይሕብር

(2) ምልክት ጋራዲ-ሓጹር ([]) ኣብ ውሽጢ ሓጹር፡ ሓጹር ምስ ዜድልይ፣ መብዛሕቱ ግዜ ግን ኣብ ኣካዳምያዊ ጽሑፍ ንኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ብጠቓሲ ዝተወሰኸ-ሓበሬታ ንምምልካት ይውዕል። ዝተፈላለይ መዓላኡ፤

2.1 ኣብ ውሽጢ ሓጹር፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምሕቋፍ
ኣብነት፤
መሰረታዊ ፊደላት ቃል፡ ኣብ ረባሕታ (ስም፡ ግሲ [ሱር]፡ ቅጽል)፡ ኪዕቀቡ ይግባእ። – እቲ “ሱር” ኣብ ውሽጢ ሓጹር ዳግም ዝተሓጽረ ተወሳኺ ሓበሬታ እዩ።

2.2 ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ፡ ዝተፈላለዩ ሓበሬታታት ንምሕቋፍ፡

2.2.1. ንምንጻር፡ መብርሂ፡ ተወሰኸ ሓበሬታ፡ ትርጕም ንምሃብ፤
ሀ. “ደራሲ [ተኪአ ተስፋይ] ዘውጽኦ መርሒ ስርዓተ-ነጥቢ ኣይተግበረን” – ደራሲ መን ምዃኑ የነጽር

ለ. “ናብ ካናዳ ዝኣተወሉ ዓመት [1980] ቈራሪ ነይሩ” – 1980፡ ተወሳኺ ሓበሬታ

ሐ. “ደራሲ [፡ ኣቶ] ተክአ ተስፋይ [፡] ብዘይካ’ቲ ዘይሕለል ጻዕሩ …” – ክልተ-ነጥቢ፡ “ኣቶ”ን ክልተ-ነጥቢን ተወሰኽቲ ንምእራም ዝኣተዉ ሓበሬታታት እዮም

መ. “ሰአሊ ለነ [ለምኒልና] ኪብል ሓደረ” – ብካልእ ቋንቋ ዝኣተወ “ሰኣሊ ለነ” ይትርጕም

2.2.2. ብጌጋ ንእተጻሕፈ ከምዘለዎ ገዲፍካ ንምጥቃስ “ከማሁ” ዝብል ቃል ግእዝ ንምሕቋፍ። “ከማሁ” ትርጉሙ “ከምኡ” ኮይኑ፡ ኣብ ስነ-ጽሑፍ፡ ኣብ ውሽጢ ጋራዲ-ሓጹር ኪኣቱ እንከሎ፡ “ከም እቲ ዘለዎ” ቢሉ ንምሕባር የገልግል። ኣብ ኣካዳምያዊ ጽሑፍ፡ [ከማሁ] ዝተጠቕሰ ጌጋ ካብ ምጪ እምበር ጠቃሲ ዚጸሓፎ ዘይምዃኑ ይሕብር።

ሀ. “ኣብርሃም [ከማሁ] እንዳበልዐ ይኸይድ ኣሎ።” – “እንዳበልዐ” ጌጋ እያ፡ ከም’ታ ዘላታ ካብ’ቲ ምንጪ ምዃና እቲ ቅድሚ እታ-ጌጋ ዘሎ [ከማሁ] የመልክት።

2.2.3. ብጌጋ ንእተጻሕፈ ከም ዝተእረመ ንምምልካት፡ ከምኡ’ውን ርግጸኛ ንዘይኮነ ነገር ምልክት-ሕትቶ ብምልቃብ ንምምልካት፤

ሀ. “ኣብርሃም [እናበልዐ] ይኸይድ ኣሎ።” – “እናበልዐ” ብጠቓሲ ንምእራም ዝኣተወት እያ።

ለ. “ገለ [ምፍኣም፧] ኣይጽላእን” – “ምፍኣም” ዝብል ቃል ጠቓሲ ከም ዘይተረድኦ ብምልክት ሕትቶ የመልክት

2.2.4. ጽያፍ/ነውሪ ዝኾነ ቃል/ቃላት ኣብ ጽሑፍ ኪትገብር ኣይግባእን፣ ንኣኡ ንምኽዋል ብ”ጽያፍ/ነውሪ” ዝብል ቃል ምትካእ።
ሀ. “ኣንታ ወዲ-[ጽያፍ] ስራሕካ ከርእየካ’የ!” – ጽያፍ ዝብል ቃል ንእቲ ዚጥቀስ ኣጸያፊ ቃል ይኽውል።

ተወሳኺ፤
ኣብ መወዳእታ-ጽሑፍ ዝኣቱ መዘክር ኮነ ኣብ እግረ-መዘክር ዚጽሓፍ ዝርዝር ውከሳ-ጽሑፍ ኪጸሓፍ እንከሎ፡ እቶም ተኸታቲሎም ዚቐርቡ ሕደ-ዝምንጮም እንተኾኑ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ መወከሲ ሓደ-ድርሒ-ሓደ ምድጋግም፡ ብቃል-ግእዝ “እምሁ” (ካብኡ) – ካብ’ቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ምንጪ – ጌርካ ምሕጻር ይከኣል።

መደምደምታ፤
ኣብ ስርዓተ-ነጥቢ ዘተኮሩ እትዋት ኣብ’ዚ የብቅዑ። ውጹእ መምርሒ ወይ ሓባራዊ ርድኢት ስርዓተ-ነጥቢ ስጋዕ ሕጂ የለን። ኩሉ ጽሓፊ፡ በብዝመስሎ ይጽሕፍ፣ እንተኾነ ክሳዕ ኣብ ሓደ መዕለቢ ዝርከብ፡ ነፍስ-ወከፍ ጽሓፊ ናቱ ብምምዕባል ውጹእ ብዝኾነ፡ ቅጥዒ-ዝሓዘ፡ ጽሑፍ የቕርብ። እዚ ኣብ’ዚ ቀሪቡ ዘሎ መግለጺታት ከም መምርሒን መወከሲን ብጥርኑፍ ንምቕራቡ መደብ ኣሎ። ስጋዕ ሽዑ ዝኾነ ግዱስ ርእይቶኡ ኬቕርበሉ ይዕደም።

ኣርኣያ ካሳ
13 መጋቢት 2016

Advertisements

ስርዓተ-ነጥቢ-6/7

ኣብ ዝሓለፈ እታው (7 ለካቲት 2016) ምልክታት (1) ምልክተ-ኣንክሮ(!)፡ (2) መላግቦ-ሕንጻጽ (-)፡ (3) ጋድም/ፈላዪ-ሕንጻጽ (_)ን (4) ቄናን-ሕንጻጽ(/)ን ተዳህሲሶም። ኣብ’ዚ ሻድሻይ-ክፋል፡ ምልክታት (1) ጭሕጋር(‘)፡ (2) ምልክተ-ጥቕሲ (“ “)ን (3) ምልክት ንጽል-ጥቕሲ(‘ ‘)ን ኪደህሰሱ እዮም።

(1). ምልክት ጭሕጋር(‘)፡ ክልተ-ቓላት ምስ ዝላገቡ፡ ዝተዋሓጥ ፊደል እንተ’ሎ ንምምልካት ዝኣትው ምልክት እዩ። እዚ ኣገባብ፡ ኣብ’ቶም ብብዝሒ ምድግጋም ልሙዳት ዝኾኑ ድርብ-ቓላት እንከይተረፈ ይተግበር (ኣብ’ዚ፡ ኣብ’ቲ፡ ኣብ’ታ)። ኣብ ሓደ-ሓደ ጽሑፋት፡ ጽቕጥ-ኣቢልካ ንምድማጽ፡ ነጥቢ (.) ኣብ ርእሲ’ቲ ፊደል ወይ ንጽል-ጭሕጋር (‘) ደድሕሪ እቲ ፊደል ብምእታው ይዝውተር እዩ። እዚ ምልክት-ምጽቃጥ ኣብ መዝገብ-ቓላትን መጽሓፍ-ሰዋስውን ኣድላዪ እዩ፣ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ግን ኣየናይ ጠቢቑ ይንበብ ኣየናይከ ይፈኵስ፡ ካብ ምልከት እቲ ቛንቛ ይረኸብ። ኣብ’ዞም ዚስዕቡ ኵነታት እቲ ምልክት-ጭሕጋር እንተ ዘይተተግበረ ይምረጽ፤
ሀ. እቶም ዝተዋሕጡ ፊደላት ካብ ምልከት እቲ ጽሑፍ ብሩሃት እንተ ዘይኮኑ።
ለ. ካብ ሓደ-ፊደል ንላዕሊ ዝወሓጡን ኣብ ኣዘራርባ ልሙዳት ዝምስሉን (ብዘይካ ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ) እንተኾኑ።
ሐ. እቶም ዝተላገቡ ቃላት ኣብ መወዳታ ምሉእ-ሓሳብ እንተኾኑ (ንንጻረ ጽሕፈት ተፈላልዮም ይጸሓፉ)።

ኣብነታት፤
1.1 ኣብ’ዚ ኣሎ።፡ ኣነ’ውን መጺአ። እቶም ጭሕጋራት ንዝተዋሕጠ ፊደል “እ” የመልክቱ። ብዘይ ጭሕጋር ምስ ዚጸሓፉ፤ “ኣብ እዚ ኣሎ።”፡ “ኣነ እውን መጺአ።” ይኾኑ። እንተ’ሎ ንገረኒ።- ዝተዋሕጠ ፊደል “ኣ”።
1.2 ኣበ’ሎ – ዝተዋሕጡ ፊደላት “ይ ኣ”። ኣብ ክንድኡ – “ኣበይ ኣሎ” ኮይኑ ይጸሓፍ። ኣብርሀት፡ “ኣበ’ሎ” ኢላ። ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ፡ ከም’ቲ ዝተባህሎ ይጸሓፍ።
1.3 ኣብ’ዚ’ሎ – ክልተ ዝተዋሕጡ ፈደላት፡ እቲ ቀዳማይ ጭሕጋር ን“እ”፡ እቲ ካልኣይ ጭሕጋር ን”ኣ” የመልክቱ። ብካብ ሓደ-ጭሕጋር ንላዕሊ፡ ድርብርብ ቃላት ምቛም ይትረፍ፣ ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ግን ከም’ቲ ዝተባህሎ ይጸሓፍ። ብዘይ ጥቕሲ፤ ኣብ’ዚ ኣሎ። ኣብ ጥቕሲ፤ “ኣብ’ዚ’ሎ፡” በለት ኣብርሀት።
1.4 ትበርህ ክትምጽእ’ያ። እቲ ጭሕጋር ኣብ መወዳእታ ምሉእ-ሓሳብ ኣይእቶ። ኣብ ከንዲኡ፤ “ትበርህ ክትመጽእ እያ።” ተባሂሉ ይጸሓፍ።

ኣብ መዝገብ-ቓላትን መጽሓፍ-ሰዋስውን፡ እቲ ምምልካት ምጽቃጥ፡ ምስ ምምልካት-ምውሓጥ-ፊደል ንኸየደናግር፡ እቲ ብምጽቃጥ ኪንበብ ዝተባህለ ቃል፡ ኣብ ውሽጢ ሓጹር ካልኣይ ግዜ ይጸሓፍ።
ኣብነትታት፤
1.5 ሓበረ (ሓበ’ረ) – መን’ዩ መንገዲ ዝሓበረ፧ (ኣብ’ቲ ምሉእ-ሓሳብ ምልክት ምጽቃጥ ኣየድልን)
1.6 ሓበረ – መን’ዩ ምስኦም ዝሓበረ፧
1.7 ኣለኹ (ኣ’ለኹ) – ኣነ፡ ኣብ ገዛ ኣለኹ። “ኣነ፡ ኣብ ገዛ’ለኹ፡” በለት ጽርሃ።
1.8 ኣለኹ – ንሳቶም፡ ኣብ ማይ ኣለኹ።

ኣብ ካልእ እዋን ዝድህሰስ ምስ ምውሓጥ ፊደል ዝመሳሰል “ምውሕሓጥ” ፊደላት’ውን ኣሎ። እዚ ካብ ኣደማምጻ ዝተላዕለ ዝኸሰት ምቅይያር ዝያዳ ኣብ ቅ.ጥ. “ዝ/ክ” ኣዋጣሪ ኮይኑ ኣሎ። በቲ (ብእቲ)፡ በታ (ብእታ)፡ በዚ (ብእዚ)፡ እዞም (እዚኦም)፡ እተን (እቲአን)፡ እዘን (እዚአን)፡ ነቲ (ንእቲ)፡ ነታ (ንእታ)፡ ነዚ (ንእዚ)፡ ነዛ (ንእዛ)፡ ዘለዋ (ዝኣለዋ)፡ ዘላ (ዝኣላ)፡ ዘሎ (ዝኣሎ)፡ ከላ (ክኣላ)፡ ከሎ (ክኣሎ)።

(2). ምልክተ-ጥቕሲ (“ “) – ብድርብ-ጭሕጋር፡ መኽፈቲ፣ ብድርብ-ጭሕጋር መዕጸዊ ዚቖመ ምልክት እዩ። ዜገልግሎ፤
ሀ. ቀጥታዊ (ቃል-ብቓል)፡ ካልእ ሰብ ዝበሎ ወይ ዝጸሓፎ ኣማእኪልካ ንምፍላይ።
1. እቲ ተጠቃሲ (በሃሊ)፡ ቅድሚ-ጥቕሲ እንተ መጺኡ፡ ቅድሚ ምልክት ምኽፋት-ጥቕሲ፡ ምልክት ክለተ-ነጥቢ ይኣቱ። መምህር፡ “መጽሓፍኩም ገንጽሉ” ኢሎም ኣዘዙ።
2. እቲ ተጠቃሲ ድሕሪ ጥቕሲ እንተ መጺኡ፡ ምልክት ክልተ-ነጥቢ ቅድሚ ምዕጻው ምልክት ጥቕሲ ይኣቱ። “መጽሓፍኩም ገንጽሉ፡” ኢሎም መምህር።

ለ. ስነ-ቓል ንምፍላይ። ምሉኣ-ሓስብ ብ”ግሲ” ይዛዘም። (“ግሲ” – ስነ-ቓል)
ሐ. ኣርእስቲ ጽሑፍ፡ መዝሙር/ደርፊ፡… ንምፍላይ።መጽሓፍ “ጥሪ ዕብዲ” መን ከም ዝጸሓፋ ረሲዐያ። (“ጥሪ ዕብዲ” – ኣርእስቲ መጽሓፍ)

(3) ምልክት ንጽል-ጥቕሲ(‘ ‘) – ብክለተ ንጽል-ጭሕጋራት፡ መኽፈቲን መዕጸዊን፡ ዝቖመ ምልክት እዩ። ዜገልግሎ፤
ሀ. ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ንዝጥቀስ ጥቕሲ ኣማእኪልካ ንምፍላይ። ኣብርሃም፡ “መምህር ‘መጽሓፍኩም ገንጽሉ’ ኢሎም” ኢሉ። – ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ፡ ጥቕሲ።

ለ. ብሩህ ዘይኮነ፡ ጽሓፊ ዚጠራጠረሉ ወይ ሲግንጢር ዚብሎ ጽሑፍ፡ ኣቓልቦ ንምስሓ፡ ኣማእኪልካ ንምፍላይ።
ኣብነት፤
ካብ ግእዝ ብዙሕ “አርእስት” ናብ ትግርኛ ዝረዓመ ‘ኣርእስቲ’፡ ከም ንጽል ቃል ምትግባር ተለሚዱ እዩ።

መዘክር፤
1. ትግባረ ምልክታት ጥቕሲን ንጽል-ጥቕሲን ካብ ጽሓፊ ናብ ጽሓፊ ኪፈላለይ ይኽእል እዩ። ገለ ጽሓፍቲ ንእቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ቀያይሮም፡ ማለት እቲ መግሊጺ ጥቕሲ ንንጽል-ጥቕሲ፡ እቲ ናይ ንንጽል-ጥቕሲ ከኣ ንጥቕሲ፡ ዚጽሕፉ ኣለዉ። ዝኾነ ጽሓፊ ኣብ ሓዲኡ ይርጋእ።
2. “ጥቕሲ” ብጽምዲ ዝተግበር እኳ እንተኾነ፡ ከም ስነ-ቓል ብንጽል “ምልክት-ጥቕሲ” ተባሂሉ። ኣብ ክንዲ ብብዙሕ፡ “ምልክታት-ጥቕሲ ወይ ድርብ-ጥቕሲ”። ከምኡ’ውን ስነ-ቓል “ንጽል-ጥቕሲ” ኣብ ክንዲ “ምልክታት ንጽል-ጥቕሲ” ምጽሓፍ።

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-7/7፡ ምልክታት ሓጹር ()ን ጋራዲ-ሓጹር ([])ን ኪደህሰሱ እዮም።

ኣርኣያ ካሳ
19 ለካቲት 2016

ስርዓተ-ነጥቢ-5/7

ስርዓተ-ነጥቢ-5/7
ኣብ ዝሓለፈ እታው (25 ጥሪ 2016) ምልክታት ንጽል-ጭሕጋር(፣)ን ድርብ-ጭሕጋር(፤)ን ተዳህሲሶም። ኣብ’ዚ ሓሙሻይ-ክፋል፡ ምልክታት (1) ምልክተ-ኣንክሮ(!)፡ (2) መላግቦ-ሕንጻጽ(-)፡ (3) ጋድም/ፈላዪ-ሕንጻጽ (_)ን (4) ቄናን-ሕንጻጽ(/)ን ኪድህሰሱ እዮም።

(1). ምልክተ(ትእምርተ)-ኣንክሮ(!) ኣድንቖት፡ ስምዒት፡ ጦብላሕታ፡ ሕጫጨ፡ ወዘተ. ምስ ዝገልጹ ቃላት ይዝውተር።
ኣብነታት፤
1.1 ኣይ! እዚኣ ኮይና ኢደይ!
1.2 ተዓወት! ወደይ ሃብሮም።

(2). መላግቦ-ሕንጻጽ(-) ዝተፈላለይ መዓላ ኣለዎ፤
2.1. ክልተ ወይ ካብኡ ዚዛይዱ ተኸታተልቲ ቃላት ምእንታን ኣላጊብካ ንኺንበቡ ንምምልካት፣
ኣብነታት፤
ዓሰርተው-ሓደ፡ ክልተ-ነጥቢ፡ ጋድም-ሕንጻጽ፡ ክለተ-ሚእቲን-ሓደን፡ ስድራ-ቤት፡ ጨርቂ-ሽንቲ-ቈልዓ …

2.2. ዋንነት ዜመልክቱ ቅድመ-ጥብቆ ስማት ምስ እቲ ዜመልክትዎ ምርኻብ ንምምልካት፤
ኣብነታት፡
ቤት-ትምህርቲ፡ ኣብያተ-መቕደስ፡ ቤት-ምግቢ፡ ቤት-ሽንቲ፡ ዓውደ-መጽናዕቲ፡ ማህደረ-እንቋቍሖ

2.3. ድርብ-ቓላት ዝዀኑ ቅጽላት
ኣብነት፤
ብዓል-ጋዕሲ፡ ኣመለ-ክፉእ፡ ክሳድ-ብርለ፡ ብርሃን-ዓይኒ፡ …

2.4. ሓደ-ድሕሪ-ሓደ ዚተጻሕፉ ፊደላት ተፈላልዮም ምስ ዚጽሓፉ ዜደናግሩ እንተኾኑ፡ ንምልጋብ።
ወዲ፡ ጓልን ደቂን፡ ከም ቅድመ-ጥብቆ ቅጽላት ኣብ ዝኾኑሉ ግዜ፡ ብመላግቦ-ሕንጻጽ ኪጸሓፉ ይግባእ።
ኣብነታታ፤
2.4.1 ወዲ-ዓዲ፡ ጓል-ከተማ – ኣብ’ቲ ዓዲ ዝውለድ/ዝቕመጥ ወዲ፡ ኣብ ከተማ እትቕመጥ ወይ ዕባይ ከተማ ዝኾነት ጓል የመልክት።
2.4.2ሀ. እቲ ወዲ፡ ዓዲ ኣትዩ። እቲ እተጠቕሰ ወዲ ናብ ዓዲ (ዝተፈልጠ ቦታ) ኣትዩ።
2.4.2ለ. እዚ ወዲ-ዓዲ ኣትዩ። እቲ ዝተጠቐሰ ሰብ፡ ተወላዲ/ተቐማጢ (ናብ ዘይጠፈልጠ ቦታ) ከም ዝኣተወ የመልክት
2.4.3ሀ. እዞም ደቂ፡ ዓዲ ኣትዮም። እቶም ደቂ ናብ ዓዲ (ዝተፈልጠ ቦታ) ከም ዝኣተዉ ይሕብር
2.4.3ለ. እዞም ደቂ-ዓዲ ኣትዮም። እቶም ዝተጠቕሱ ተወልድቲ/ተቐመጥቲ (ናብ ዘይጠፈልጠ ቦታ) ከም ዝኣተዉ የምልክት

2.5 መፍለይዪ ንኡስ-ሓረግ (ብጽምዲ)፡ ከም ክልተ-ነጥቢ ወይ ሓጹር (ኣብ ክንዲ ምልክትታት ክለተ-ነጥቢ ወይ ሓጹር ይኣቱ።
ኣብነት፤
በርሀ – እቲ ጸሊም ቈልዓ – ንፉዕ ተምሃራይ እዩ። በርሀ፡ እቲ ጸሊም ቈልዓ፡ ንፉዕ ተምሃራይ እዩ። በርሀ (እቲ ጸሊም ቈልዓ) ንፉዕ ተምሃራይ እዩ።

2.6. ኣብ መወዳእታ መስመር-ጽሑፍ (የማን) ንምሉእ-ቃል እኹል ቦታ እንተ ዘይሃለወ፡ እቲ ቃል ብኸፊል ተጻሒፉ መላግቦ-ሕንጻጽ ይጠብቆ። እዚ ንእቶም ዝተረፉ ፊደላት ኣብ’ቲ ዚቕጽል መስመር ከም ዝሰገሩ የመልክት። እዚ ምልክት’ዚ፡ ኣብ ብኮምፕዩተር ጽሕፈት፡ ኪተርፍ ወይ ክትግበር ይከኣል።

(3) ጋድም/ፈላዪ-ሕንጻጽ (_) – እዚ ምልክት-እዚ ኣብ ስርዓተ-ነጥቢ ቦታ የብሉን። ኣብ ኮምፕዩተር፡ ከም ፍሉይ ምልክት ዘይኮነስ፡ ከም ሓደ ካብቶም ፊደላት እዩ ዝቝጸር። ሆህት ኣብ ዘይፍቀደሉ፡ ሆህት ንምምልካትን ንንጻረ ይዝውተር። ክልተ ቃላት ብጋድም-ሕንጻጽ ክራኸቡ እንከለው ከም ሓደ ቃል ይቝጸሩ። ብተወሳኺ እዚ ጋድም-ሕንጻጽ ኣብ ምምላእ ቅጥዒ ኮነ ክፉት ቦታ ንምምልካት ይውዕል።
ኣብነታት፤
3.1 ብርሃን_ሰላም (ከም ሓደ ቃል፡ ግን ንንጻረ ፈላዪ-ሕንጻጽ ኣትዩ)።

መላመዲ፤ ኣብ ዝቕጽል ዝሰፈሩ ምሉእ-ሓሳባት፡ እቲ ቅኑዕ መልሲ ካብ’ቶም ኣብ ሓጹር ዘለዉ ብምሕራይ፡ ኣብ’ቲ ክፉት ቦታ ምምላእ።
3.2 ሓደ ሰብ ይመጽእ ኣሎ። እቲ ዝ ____ ዘሎ ሰብ ኣብርሃም እዩ። (መጽአ፡ ይመጽእ፡ መጺኡ)
3.3 ሓንቲ ጓል ማይ ኣምጺኣ። እታ ማይ ዝ ___ ሳራ እያ። (ተምጽእ፡ ኣምጽአት፡ ኣምጺኣ)።
3.4 ሓደ ሰብ ዕፉን የምጽእ ኣሎ። እቲ ዕፉን ዝ ___ ዝኣሎ እያሱ እዩ። (ኣምጽአ፡ የምጽእ፡ ኣምጺኡ።

(4) ምልክት ቄናን-ሕንጻጽ(/) (ዝባር) ዝተፈላለየ መዓላ ኣለዎ፤
4.1. ኣብ ክንዲ “ወይ” ዚብል ቃል።
ኣብነት፤
ቀይሕ ወይ ጸሊም – ቀይሕ/ጸሊም

4.2. ክልተ ቃላት ምስ ዚጥርነፉ፡ ነቲ ቀዳማይ ንምሕጻር፡ ከምኡውን ንመዓርግ ንምሕጻር፡ ኣብ መንጎ ዚተዋሕጡ ፊደላት ከም ዘለዉ ንምምልካት፡ ይዝውተር።

ኣብነት፤
4.2.1 ገብረ ሚካኤል – ገ/ሚካኤል
4.2.2 ወይዘሮ – ወ/ሮ (ወይዘሮ – ዝተመርዓወት/ብዓልቲ-ሓዳር)
4.2.3 ወይዘሪት – ወ/ት (ወይዘሪት – ዘይተመርዓወት)

እዚ ትግባረ ምልክት ቄናን-ሕንጻጽ፡ ንንጻረ፡ ብሓደ ነጥቢ እንተ ዝትካ ምሓሸ። ገ/ሚካኤል (ገ.ሚካኤል)፡ ወ/ሮ (ወ.ሮ)።

4.3. ኣብ ቍጽሪ/ሕሳብ፡ ምምቃል ወይ ጕዚ ንምምልካት (እዚ፡ ንኣሃዛት፡ መቓሊን ተመቃሊን (ቈጻሪ/ረቋሒ) ሓደ-ኣብ-ርእሲ-ሓደ ብምጽሓፍ ካብ ሓደ መስመር ንላዕሊ ስለ ዝወስድ፡ ንምቅላል ይሕግዝ።) ከምኡ’ውን ብዙሕ ክፋላት ዘልዎ ነገር፡ ተርታ/መበል ሓደ ክፍሊ ካብ ኵሉ ክፍላት ንምምላካት።
ኣብነታት፤
4.3.1 3/5 (ጕዚ – መቓሊ/ተመቃሊ)
4.3.2 3/5 (ሳልሳይ ካብ ሓሙሽተ ነገራት/ክፋላት)

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-6/7፡ ምልክታት ጭሕጋር(‘)፡ ምልክተ-ጥቕሲ (“ “)ን ንጽል-ጥቕሲ(‘ ‘)ን ኪደህሰሱ እዮም።

ኣርኣያ ካሳ
7 ለካቲት 2016

ስርዓተ-ነጥቢ-4/7

ኣብ ዝሓለፈ ሳልሳይ ክፋል እታው (19 ነሓሰ 2015) ምልክታት ምልክት-ሕትቶ(፧)፡ ነጠብጣብ (…)ን ኣርባዕተ-ነጥቢ(።)ን ተዳህሲሶም። ኣብዚ ራብዓይ-ክፋል ምልክታት ሀ. ንጽል-ጭሕጋር(፣)ን ለ. ድርብ-ጭሕጋር(፤)ን ኪደህሰሱ እዮም።

ሀ. ንጽል-ጭሕጋር(፣) (ንጽል-ሰረዝ) ዝትግበረሉ፤
1. ክልተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዝተቐራረቡን ተመዓራረይቲን ዚኾኑ ምሉእ-ሓሳባት (ኣብ ክንዲ ብኣርባዕተ-ነጥቢ) ንምፍላይ።

ኣብነታት፤
1.1 ገለ ሰባት ብኢዶም ይጽሕፉ፣ ገለን ከኣ ብኣጻብዕቶም ይጽሕፉ።
1.2 እዘን ቃላት፡ መበቈለን ካብ ግእዝ እየን፣ ኵለን ከኣ ብሳድስ ይውድኣ።
1.3 ኣነ ሓጺሩኒ እብል፣ ንሱ ኽኣ ተደቢሩ ይስዕስዕ።

2. ብክልተ-ነጥቢ ዝተፈልዩ ዝርዝራት።
ኣብነት፤
2.1 በርሀ፡ መምህር፣ ኣብርሃም፡ ተመሃራይ፣ ስምኦን ከኣ ርእሰ-መምህር እዮም።

3. ካብ ሓደ ምሉእ-ሓሳብ ናብ ካልእ ምሉእ-ሓሳብ ንምስግጋር፡ መሰጋገሪ ሓረግ ዘለዎ
ኣብነት፤
3.1 ብዙሕ ሰዋስውኣዊ ጌጋ ኣለዎ፣ ኣንተኾነ ንምርድኡ ኣይተጸገምኩን።

ለ. ድርብ-ጭሕጋር(፤) (ድርብ-ሰረዝ) ዝርዝር፡ ብተርታ ንዝጥቀሱ ነገራት ንምቕራብ የገልግል። ኣብ ገሊኡ ጽሑፋት ምልክት-ጕዚ ዚመስል (፥/፦) እውን ዝርዝር ንምቕራብ ይዝውተር እዩ። ኣብ’ዚ ድርብ-ጭሕጋር ዚተሓርየሉ ምስያም ምልክት ንኽጥዕም እዩ። እዚ ከኣ ንክልተ-ነጥቢ ከም ኣሃዱ ተወሲዱ ብልዕሊኡ ሰረዝ – ንጽል፡ ብልዕሊኡን ብትሕቲኡን ሰረዝ ከኣ ድርብ ኢልካ ንምስያም። እቶም ዚዝርዘሩ ነገራት መምርሒ ክልተ-ነጥቢ ይኽተሉ።

ኣብነታት፤
1 እዞም ዚስዕቡ ወርሓት እዮም፤ ጽድያ፡ ክረምቲ፡ ቀወዒን ሓጋይን።
2 ሰዋስው ኣብ ሾሞንተ ክፍሊታት-ዝርርብ ይምቀል። ንሳቶም ከኣ፤ ስም፡ ክንዲ-ስም፡ ቅጽል … ይበሃሉ።

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-5/7፡ ምልክታት መላግቦ-ሕንጻጽ(-)፡ ጋድም/ፈላዪ-ሕንጻጽ(_)ን ቄናን-ሕንጻጽ(/)ን ኪድህሰሱ እዮም

ኣርኣያ ካሳ
25 ጥሪ 2016

ስርዓተ-ነጥቢ-3/7

ስርዓተ-ነጥቢ-3/7
ኣብ ዝሓለፈ ካልኣይ እታው (8 ሕዳር 2015) ምልክት ክልተ-ነጥቢ ተዳህሲሱ። ኣብ’ዚ ሳልሳይ-ክፋል ሀ. ምልክት-ሕትቶ(፧) ለ. ነጠብጣብ (…)ን ሐ. ኣርባዕተ-ነጥቢ(።)ን ኪድህሰሱ እዮም። ኣብዚ ብግቡእ ኣብ ክንዲ ሕትቶ፡ (ካብ ሱር-ግሲ ሓተተ – ሓቲተ፡ ሓቲቱ፡ ሕተቶ – ሕትቶ ዝብሉ ረባሕታ መጐታዊ እዮም፣ ኣደማምጻ ሕቶን ሕትቶን ሕደ እዩ)።

ሀ. ምልክት-ሕትቶ/(ትእምርተ-ሕትትቶ) (፧) (ሰለስተ-ነጥቢ ኣብ ረርእሲ) ምሉእ-ሓሳብ ቀጥታዊ ሕትቶ ምስ ዚኽውን ምስታ መዳእታ ፊደል እታ መወዳእታ ቃል ይለግብ፣ ብድሕሪኡ ዝኾነ ምልክት ኣየድልን። እዚ ትእምርተ-ሕትቶ፡ ኣብ ክንዲ እቲ ሮማዊ ምልክት (?) ዚተሓርየሉ ምኽንያት ምልክታት ንዘይምትሕውዋስ እዩ። ኣብ ጥቕሲ፡ እቲ ሕትቶ ኣካል እቲ ጥቕሲ እንተ ኮይኑ፡ እቲ ምልክት ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ይኸውን። ኣንክሮእዊ ሕትቶታት፡ መልሲ ዘይድለዮምን ዘይትጽበዮምን ሕትቶ-ዝመስሉ ሕትቶታት ምልክት ሕትቶ ኣየድልዮምን።

ኣብነታት፤
1. እታ ቀያሕ መጽሓፍ ኣበይ ኣላ፧
2. “መጽሓፍ ምሃብካንዶ” ዝበለ መን እዩ፧ (ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ምልክት ሕትቶ ኣየድልን። እቲ ዝድለ መልሲ መን ከምዝሓተት እምበር መጽሓፍ ንኽህብ ዝሓተተ ኣይኮነን።
3. “ጽን ኢልካ ሰሚዕካዮዶ፧” (ሕትቶ ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ)
4. “ጽን ኢልካ ሰሚዕካዮዶ” ኢላ ሓቲታትኒ። (መልሲ ዘይትጽበየሉ ሕትቶ-መሰል ምሉእ-ሓሳብ)
5. እንታይ ዝበለ ጸገም’ዩ። (መልሲ ዘይትጽበየሉ ሕትቶ-መሰል ምሉእ-ሓሳብ – ኣንክሮ)
6. እንታይ ዝበለ መከራ ወሪዱና። (መልሲ ዘይትጽበየሉ ሕትቶ-መሰል ምሉእ-ሓሳብ – ኣንክሮ)

ለ. ነጠብጣብ (…) (ጋድም ሰለስተ-ነጥቢ) ኣብ ጽሑፍ ዝጐደለ ከምዝ’ሎ ንምእማት፡ ከፊላዊ ዝርዝር ንምቕራብ፡ ከምኡውን ኣብ ቀጥታዊ ጥቒሲ፡ እቲ ዝጥቀስ ከፊላይ ምዃኑ ንምርኣይ የገልግል። ነጠብጣብ፡ ካብቲ ቅድሚኡ ዘሎን ብድሕሪኡ ዝስዕብን ፊደል ብሆህት ይፍለ፣ ኣብ መወዳእታ እንተኾነ ግን ሆህት ኣየድልን። እቶም ብዝርዝር ዝቐርቡ ኣሃዱታት ብክለተ-ነጥቢ ይፍለዩ። ነጠብጣብ ብ “ወዘተረፈ” ወይ ከኣ ብምሓጻሩ “ወዘተ.” ኪትካእ ይከኣል። “ወዘተረፈ”ን ነጠብጣብን ብሓንሳብ ኪትግበሩ ኣይግባእን።

ኣብነታት፤
1. ኣልባሶ፡ ግልብጭ፡ ጋመ፡ … ዓይነት ቍኖታት እዮም።
2. ኣልባሶ፡ ግልብጭ፡ ጋመ፡ ወዘተ. ዓነት ቍኖታት እዮም።
3. ኣልባሶ፡ ግልብጭ፡ ጋመ፡ ወዘተረፈ ዓይነት ቍኖታት እዮም
4. “ሓቂ ተዛሪብካ …” እኳ ዝበሃል።

ሐ. ኣርባዕተ-ነጥቢ(።) ምሉእ-ሓሳባት ንምዕጻው፡ ምስ’ታ መወዳ’ታ ፊደል እታ መወዳእታ ቃል ይጠብቕ። ብድሕሪኡ፡ ዚቕጽል እንተ ኣልዩ፡ ብሓደ ሆህት ካብ’ቲ ዚስዕብ ምሉእ-ሓሳብ ይፍለ።

ኣብነት፤
1. ኣብ ካናዳ እቕመጥ። (ስዉር ብዓልቤት – ኣነ)
2. ኣብ ዙር-ፈረንሳ፡ ዳኒኤል፡ ንጉስ-ዓቐብ ኮይኑ።

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-4/7፡ ምልክታት ንጽል-ጭሕጋር(፣)ን ድርብ-ጭሕጋር(፤)ን ኪደህሰሱ እዮም።

ኣርኣያ ካሳ
19 ነሓሰ 2015

ስርዓተ-ነጥቢ-2/7

ስርዓተ-ነጥቢ-2/7
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳማይ እታው (1 መስከረም 2015) ምልክታት ስርዓተ-ነጥቢ ሆህት፡ ክፉት-መስመርን ሓደ-ነጥቢን ተዳህሲሶም። ኣብዚ ካልኣይ-ክፋል (2/7) ዝድህሰስ ምልክት ስርዓተ-ነጥቢ፡ ክልተ-ነጥቢ እዩ።

ምልክት ክልተ-ነጥቢ(፡)፡ ካብ ኵሎም ምልክታት እቲ ዝበዝሐ ኣገልግሎት ዘለዎ ስርዓተ-ነጥቢ እዩ። ቀንዲ ኣገልግሎቱ ዋሕዚ ንባብ ንምግራሕ እዩ። ኣብዚ እታው፡ እዞም ዚስዕቡ ክድህሰሱ እዮም፤ 1. መፍለዪ ዝርዝራት 2. ምፍላይ ተወሳኺ ሓበሬታ ምሃብ 3. ምንጻር ብዓል-ቤት 4. ምፍላይ ዕለት 5. ምፍላይ ኣድራሻ፡ ጆግራፍያዊ ስማት 6. ምፍላይ ጥቕሲ።

1. መፍለዪ ሰለስተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ (ውሱናትን ዘይውሱናትን) ዝርዝራት ኪጽብጸቡ እንከለዉ፤
ሀ. እቶም ዚጽብጸቡ ውሱናት እንተኾኑ፡ ብዘይካ እቶም ኣብ መወዳእታ ዚእትዉ ክልተ፡ ብክልተ-ነጥቢ ይፍለዩ። እቶም ከልተ መወዳእታ፡ ምጽብጻብ ከም ዝተወድአ ንምምልካት፡ ብመስተጻምር ይላገቡ (“ን … ን” መስተጻምር-ትግርኛ ብሓደ ቃል-ግእዝ “ወ” ተተኪኡ እንተ ዝልመድ ንጽሑፍ መቕለሎ፣ እዚ ወድሓንኩም፡ ኣልፋ ወኦመጋን ኣብርሃ ወኣጽብሃን ምባል ልሙዳት እዮም)።

ለ. እቶም ዝዝርዘሩ ዘይውሱናት እንተ ኮኖም፡ ገለ ካብኦም ብልክተ-ነጥቢ ተፈልዮም ምስ ተጠቕሱ ብ ”ወዘተ.” ዝብል ምሕጻረ-ቓል ወይ ብምልክት ነጠብጣብ ይዛዘሙ (ብዛዕባ ምልክት ነጠብጣብ ን”ስርዓተ-ነጥቢ-3/7” ተመልከት)።

ኣብነታት፤
1.ሀ.1፤ ቀጠልያ፡ ቀይሕ፡ ሰማያዊ ወይ ብጫ ሕብሪ ሃበኒ። (መስተጻምር “ወይ”)
1.ሀ.2፤ ክፍሊ ናይ ሓንቲ ተኽሊ፤ ሰራውር፡ ዓንዲ፡ ጨንፈር፡ ቈጽሊ፡ ዕንባባን ፍረን እዮም። (መስተጻምር – ምስ ዕንባባ/ፍረ ዘለዉ “ን … ን”)(ምንጪ – ምትዕርራይ ዝተገብረሉ ካብ መጽሓፍ ንባብን ኣስተዋጽኦ ፍልጠትን፡ መንግሥቲ ኤርትራ፡ 1962፡ ገጽ 95)

1.ለ.1፤ እቲ ዱር ብኣውሊዕ፡ ሰራው፡ ታህሶስ፡ ወዘተ. ተሰሊሙ ክትርእዮ ባህ የብል።
1.ለ.2፤ እቲ ዱር ብኣውሊዕ፡ ሰራው፡ ታህሶስ፡ … ተሰሊሙ ክትርእዮ ባህ የብል።

2. ተወሳኺ ሓበሬታ ንምፍላይ፡ ንኡስ-ሓረግ፡ ካብ’ቲ ምሉእ-ሓሳብ እንተ ኣልገሰ ለውጢ-ትርጕም ዘየምጽእ ምስ ዝኸውን።

ኣብነታት፤
2.1፤ ኣይትኾሪ ደኣምበር፡ ሓጹር ጥሒስካ፡ መንደቕ ዘሊልካ፡ እንካብ ኣቶኻ፡ ካብ ሰራቒ ንላዕሊ ኣይኰንካን። (ኣ.ማ.ሓ. ሰዋስው – ትግርኛ። ፩ መጽሓፍ፡ ምልክትታት ገጽ 25)።
2.2፤ በርሀ፡ እቲ ጸሊም ቈልዓ፡ ንፉዕ ተምሃራይ እዩ። “እቲ ጸሊም ቈልዓ” እንተ ኣልገሰ ትርጉም ምሉእ-ሓሳብ ኣይቅየርን።

3. ብዓል-ቤት ንምንጻር፡ ግሲ ምሉእ-ሓሳባት ስዉር (ርዱእ) ብዓል-ቤት ስለ ዚሓቍፍ።

ኣብነታት፤
3.1፤ ዘይንጹር፤ ሀ. “ኣቲ ጓል መን ኢኺ፧” ለ. እዚ ወዲ ሓወይ እዩ።

ንምንጻር፤ ሀ.1. “ኣቲ፡ ጓል መን ኢኺ፧” (ዝደለ መልሲ ወላዲ እታ ጓል መን ምዃኑ) ሀ.2 “ኣቲ ጓል፡ መን ኢኺ፧” (ዝደለ መልሲ መን ምዃን እታ ጓል)

ለ.1. እዚ፡ ወዲ ሓወይ እዩ። (ሓወይ ዝወለዶ እዩ) ለ.2. እዚ ወዲ፡ ሓወይ እዩ። (ንኣይ ሓወይ ኢዩ)
(ኣብዚ እቶም ቅድመ-ጥብቆታት ወዲ/ጓል ካብቶ ርእሶም ዝኸኣሉ ቃላት ወዲ/ጓል ንምፍላይ ብመላግቦ-ሕንጻጽ ምጽሓፍ እንተ ዝልመድ ንጹር ምዀነ – ወዲ-መን፡ ወዲ-ሓወይ፡ ጓል-ዓዲ፡ ደቂ-ሎሚ፡ …)

3.2፤ ዘይንጹር፤ ኵዕሶ ተጻዊቱ። ንጹር፤ በርሀ፡ ኵዕሶ ተጻዊቱ።

4.ንምፍላይ ዕለት – ዝተፈላለየ ኣቀራርባ ምስ ኣብነታቱ፤
4.1፤ እቲ ዕለት ደድሕሪ ስም-ወርሒ እንክጸሓፍ – ወርሒ፡ መዓልቲ፡ ዓመት፤ መስከረም 1፡ 2015
4.2፤ እቲ ዕለት ብኣሃዝ ጥራይ እንክጸሓፍ – መዓልቲ፡ወርሒ፡ዓመት፤ 1፡ 9፡ 2015፡ ወርሒ፡መዓልቲ፡ዓመት – 9፡ 1፡ 2015
4.3፤ ዕለት ቅድሚ ወርሒ እንተ መጺኡ፡ ክልተ-ነጥቢ ኣየድልን፤ 1 መስከረም 2015
(ኣብ ሓደ ድርሰት፡ ሓደ ዓይነት ኣጸሓሕፋ ዕለት ጥራይ ኪትግበር ኣለዎ)

5. ንምፍላይ ኣድራሻ፡ ጆግራፍእዊ-ስማት፤
5.1፤ ኣብ ኣስመራ፡ ኤርትራ፡ ይቕመጥ። (ስዉር-ብዓልቤት “ንሱ”)
5.2፤ ኣብ ካልጋሪ፡ ኣልበርታ፡ ምዕራብ ካናዳ፡ እቕመጥ። (ስዉር-ብዓልቤት “ኣነ”)

6. ንምፍላይ ጥቕሲ፤
ሀ. ጽሓፊ ቃል-ብቓል ተዛራቢ ዝበሎ ኪጠቅስ እንከሎ ክልተ-ነጥቢ ቅድሚ ምኻፋት ጥቕሲ ይኸውን፤

ኣብነት፤ ኣብርሃም ድምብርጽ እንከይበሎ ከምዚ በለ፡ ”ኣይወዓልክዎን!”

ለ. ጽሓፊ ቃል-ብቃል ተዛራቢ ዝበሎ ቅድም እንተ ተጠቒሱ፡ እቲ ክልተ-ነጥቢ ቅድሚ ምዕጻው ጥቕሲ ይኸውን፤

ኣብነት፤ “ትማሊ ኣትየ፡” በለ ኣብርሃም።
(ብዛዕባ ምልክት ጥቕሲ ን”ስርዓተ-ነጥቢ-6/7” ተመልከት)

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-3/7፡ ምልክት-ሕቶ(፧)፡ ነጠብጣብ (…)ን ኣርባዕተ-ነጥቢ(።)ን ኪደህሰሱ እዮም።

ኣርኣያ ካሳ
8 ሕዳር 2015

ስርዓተ-ነጥቢ-1/7

ኣብ ዝሓለፈ እታው (13 ነሓሰ 2015) ትርጕምን ኣድላይነትን ስርዓተ-ነጥቢ፡ ከምኡ’ዉን ስምን ምልክታት ስርዓተ-ነጥቢን ቀሪቡ። ካብ’ዚ ቀጺሉ መግለጺን ኣብነታትን እቶም ምልክታት ኣብ ሸውዓተ-ተኸፊሎም ኪቐርቡ’ዮም። ኣብ ቀዳማይ ክፍሊ (1/7) ዝድህሰሱ ምልክታት ስርዓተ-ነጥቢ እዞም ዝስዕቡ እዮም፤ 1. ሆህት 2. ክፉት-መስመር 3. ሓደ-ነጥቢ

1. ሆህት፤
ሆህት፡ ብዓይኒ-ዘይርአ፡ ዓቐን ሓደ-ፊደል ዝሕዝ ክፉት-ቦታ እዩ። ኣገልግሎቱ ከኣ ተኸታቲሎም ንዚጽሓፉ ቃላት ንመፍለዪ እዩ። ምንጪ ቃል ሆህት ካብ ግእዝ “ኆኅት” ኮይኑ ትርጕሙ ከኣ ኣፍ-ደገ፡ መእተዊ ወይ መእተዊ-ማዕጾ ማለት እዩ። ኣብ ግእዝ፡ ብራና ንምቝጣብ፡ ተኻታቲሎም ዚጽሓፉ ቃላት ብክልተ-ነጥቢ ይፍለዩ ነበሩ። ኣብ ኢደ-ጽሕፈት ትግርኛ እውን ልሙድ ነይሩ።

2. ክፉት-መስመር፤
ክፉት-መስመር፡ ከም ሆህት፡ ዘይርአ ክፉት-ቦታ ኮይኑ ካብ ጸጋማይ-ጫፍ ክሳብ የማናይ-ጫፍ ገጽ ይዝርጋሕ። ኣገልግሎቱ ከኣ ተኻታቲሎም ዝተጽሓፉ ሕጡበ-ጽሑፋት ንምፍላይ እዩ። ሓድሽ ሕጡበ-ጽሕፍ ኪጅመር እንከሎ ሓሙሽተ-ሆህታት ምግዳፍ ልሙድ እዩ። ኣብ ክንድኡ ግን፡ ሕጡበ-ጽሑፋት ብሓደ ዘይተጽሕፎ መስመር ተፍልዮም ኪጽሓፉ እንከለዉ ንጹራትን ጕሉሓት ኮይኖም ኪረኣዩ ይኽእሉ።

3. ሓደ-ነጥቢ(.)፤
ሓደ-ነጥቢ ነዞም ዚስዕቡ ምምልካት ይውዕል፤ ሀ. ምሕጻረ-ቃል ለ. መፍልዪ-ኣሃዝን ሐ. ጽሓፊ ዝመረጾ – ንመፍለዪ ተርታ፡ ምዕራፍ፡ ኣርእስቲ፡ ወዘተ.።

ሀ. ምሕጻረ-ቃል፡ ንስም፡ ኣብ ክንዲ ብምሉኡ ምርቋሕ ንኣኡ ዝውክል ኣሕጽሮት ጌርካ ንምጽውዑ ዝትግበር ኣገባብ እዩ። ንምሕጻሩ ዘርእይ ምልክት ሓደ-ነጥቢ ነቲ ኣሕጽሮት ይልቀበሉ።
ሀ.1 – እቲ ኣሕጽሮት ፍሉጥ እንተኾይኑ ብዘይ ሓቤርታ ይትግበር። ኣብነት፤

ሕ.መ. – ንሕቡራት መንግስታት።
ቍ.ሳ.ጶ – ንቍጽሪ ሳጹ ጶስጣ
ድ.ቀ. ንድሕሪ-ቀትሪ

ሀ.2 – ዘይፍሉጥ ወይ ጽሓፊ ዘተኣታተዎ ኣሕጽሮት እንተደኣ ኮይኑ፡ ንመጀመርታ ሓንሳብ እቲ ምሉእ ስም ተጻሒፉ፡ እቲ ምሕጻሩ ኣብ ሓጹር ይጥቀስ። ኣብ ዚቕጽል ጽሑፍ፡ ኣብ ክንዲ ምሉእ ስም እቲ ኣሕጽሮት ጥራይ ይዝውተር። ኣብነት፤

ሕጡበ-ጽሑፍ (ሕ.ጽ.)፡ ድሕረ-ጥብቆ (ድ.ጥ)፡ ሰሜን ኣመሪካ (ሰ.ኣ.)

ሀ.3 – ኣብ ምሕጻረ-ቃል ዝርከብ ነፍሲ-ወከፍ ፊደል ንቃል ኪውክል ግድነት ኣይኰነን። ኣብነት፤

ወዘተ. ንወዘተርፈ፡ መስተጻምር (መጻ.)፡ መስተዋድድ (መዳ.)

ለ. ምፍላይ ኣሃዝ – ትሕቲ ሓደ ወይ ብጕዚ ዝጽሓፉ ኣሃዛት፡ እቲ ምሉእን እቲ ጕዚን ብሓድ ነጥቢ ይፍለዩ።
ኣብነት፤ ዓሰርተን ፈርቓን – 10.5።

ሐ. ጽሓፊ ዝመረጾ ምሕጻረ-ቃል – ኣብነት፤
ተርታ – 1.፡ 2.፡ 3. … ሀ.፡ ለ.፡ ሐ. … 3.ሀ.2፡ ….

ተወሳኺ ርእይቶ፤
ስም ወይ መዓርግ ንምጽሓፍ፡ ኣብ ክንዲ እቲ ልሙድ ቄናን-መስመር (/)፡ ብሓደ-ነጥቢ እንተ ዝትካእ ንንጻረ ንባብ ምሓገዘ።ኣብነት፤

ገብረኣብ – ገ/ኣብ – ገ.ኣብ፡ ወይዘሮ – ወ/ሮ – ወ.ሮ፡ ዶክተር – ዶ/ር -ዶ.ር (ኣብዚ፡ ስለ ዘየደናግር፡ ዶ. ጥራይ ምኣኸለ)።

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-2/7፡ ምልክት ክልተ-ነጥቢ ኪደህሰስ እዩ።

ኣርኣያ ካሳ
1 መስከረም 2015