“ዝ” እናበሉኻዶ ትድንዝዝ!

“ዝ” እናበሉኻዶ ትድንዝዝ!

ፊደል “ዝ” ኣብ ርእሲ እቲ ከም ተራ ፊደል ዜገልሎ፡ ተወሳኺ ሰዋስውኣዊ ክፍሊ እውን ኣለዎ። እዚ ከኣ ክንዲ-ስም (ተወልጠ-ስም) ኰይኑ ቀቅድሚ ግሲ ዝኣቱ ቅድመ-ጥብቆ (ቅ.ጥ.) እዩ። ኣብ’ዚ ዝለዓል እቲ ሰዋስውኣዊ ክፍሉ እዩ።

ትግባረ ቅ.ጥ. “ዝ” (ከምኡ’ውን ቅ.ጥ. “ክ”) ኣዋጣሪ ብምዃኑ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ (ካብ 2010 ጀሚሩ) ዝተኻየዳ ዘተታት ብዘይ መዕለቢ ሸንኰለል ኢለንን ይብላን ኣለዋ። ኣብ’ዛ “ብሎግ”፡ ኣብ እቲ ኣርእስቲ ምሉእ ዳህሳስ ክገበር ዘይኰንኩስ፡ ጽሑፈይ ዝመበገሲኡ ተደጋጋሚ ሕትቶታት ስለ ዝለዓል፡ ሓጺር መልሲ ንምሃብ እዩ። ምሉእ ዳህሳስ ምስ እናይ መወከሲኡ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ኪቕርብ እዩ።

ብሓፈሽኡ ኣብ’ዚ ምብህሃል ዝካፈሉ ኣብ ክለተ-ጕጅለ ዝተመቕሉ ይመስሉ – ‘ተጣበቕቲ’ “ዝ/ዚ”ን ‘ተቓወምቲ’ን። እቶም “ተቓወምቲ”፡ ብዘይካ “ዝ” ካልእ ጕጉይ እዪ፡ ኪጸሓፍ እውን የብሉን በሃልቲ እዮም። “ተጣበቕቲ” ከኣ፡ እቶም ቅድመ-ጥብቆታት ክንዲ-ስም፡ ብዝሒን እዋንን ስለ ዘነጽሩ ኪትግበሩ ኣለዎም በሃልቲ እዮም።

ብወገነይ፡ ካብ እዞም ክልተ-ጕጅለ፡ ብመጐት ፍልይ ዝበለ ኣርኣእያ እዩ ዘሎኒ። እታ ቅ.ጥ.፡ ከም’ቲ “ተቓወምቲ” ዝብልዎ፡ “ዝ” ጥራይ እያ። እንተዀነ እቶም ብ”ተጣበቕቲ” ዝጥቀሱ ዘለዎ ቅድመ-ጥብቆታ ነብሶም ዝኸኣሉ ቅ.ጥ. ዘይኰኑስ፡ ኣደማምጻ ዝጓዕጸጾም፡ ውጽኢት ቅማረ (ሳድስ + ‘ኣመላውያን’) እዮም፣ ምትግባሮም ከኣ ቅኑዕ እዩ። ፊደል-ሳድስ ምስ ‘ኣመላውያን’-ፊደላት (አ፡ የ፡ ወ፡ …) ክጸጋጋዕ እንከሎ፡ ኣብ ኣደማምጻ፡ ምቅይያርን ምውሓጥን ሆህያት የኸትል እዩ፣ እዚ ምቅይያርን ምውሓጥን ኣብ “ዝ” ጥራይ ዝተሓጽረ ኣይኰነን። እቲ ብጽሑፍ ዝርአ ምቅይያር ውጽኢት ናይ እዚ ኣደማምጻ እዩ። ብዛዕብባ “ኣደማምጻ” እታው 8 መጋቢት 2014 ምውካስ ይከኣል። ኣብ’ዚ ዳህሳስ፡ ቅ.ጥ. “ዘ/ዜ/እ” እውን ምስ “ዝ/ዚ፡ ይስርዑ።

ዝተፈላለዩ ኣብነታት ምቅይያር “ዝ” ዘነጽሩ እነሀው፤

(1) (ኣነ) እመጽእ ኣለኹ። (ኣነ) ክሳዕ ዝእመጽእ ተጸበ። (ኣነ) ክሳዕ ዝመጽእ ተጸበ። “እ” ይወሓጥ
(2) (ንሱ) ይመጽእ ኣሎ። (ንሱ) ክሳዕ ዝይመጽእ ተጸበ። (ንሱ) ክሳዕ ዚመጽእ ተጸብ። ዝ+ይ= ዚ
(3) ኣብ ገዛ ዝኣሎ/ዝኣላ ሰብ ጸውዕ። ኣብ ገዛ ዘሎ/ዘላ ሰብ ጸውዕ። ዝ+ኣ= ዘ
(4) ሓደ ሰብ ይመጽእ ኣሎ። እቲ ዝይመጽእ ዝኣሎ ሰብ በርሀ እዩ። እቲ ዚምጽእ ዘሎ ሰብ በርሀ እዩ። ዝ+ይ=ዚ፣ ዝ+ኣ=ዘ።
(5) ሓደ ሰብ ማይ የምጽእ ኣሎ። እቲ ማይ ዝየምጽእ ዝኣሎ ሓወይ እዩ። እቲ ማይ ዜምጽእ ዘሎ ሓወይ እዩ። ዝ+የ=ዜ፣ ዝ+ኣ=ዘ
(6) ትም ዝኣይ ይብሉ ቈልዑ መጺኦም። ትም ዘይ ይብሉ ቈልዑ መጺኦም። ትም ዘይብሉ መጺኦም። ኣብ’ዚ ቀመር፡ ዝ+ኣ=ዘ ጥራይ ዘይኰነስ ምውሓጥ ፊደል’ውን ኣሎ (ይ+ይ=ይ)

ምትንታን፤
(1) ንስኻ ዘይኰንካስ፡ ኣነ እየ ዝመጽእ። – ንስኻ ዝኣይ ኰንካስ፡ ኣነ እየ ዝእመጽእ። ዘ=ዝ+ኣ፣ ዝ=ዝ+እ
(2) ብሳልስ ዚውድእ ስም ይተዓቀብ። – ብሳልስ ዝይወድእ ስም ይተዓቀብ። ዚ=ዝ+ይ
(3) ዓወት ዜበስር ሰብ ህቡብ እዩ። – ዓወት ዝየበስር ሰብ ህቡብ እዩ። ዜ=ዝ+የ

ኣብ ላዕሊ ከም ዝርአ እታ ቅ.ጥ. ኵልሳዕ “ዝ” እያ። እቶም ዝተኸስቱ ምቅይያራት ውጽኢት ኣደማምጻ እዮም።

ክሳዕ ብሰፊሑ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ዝድህሰስ እዚ መብርሂ-ኣጠቓቕማይ ኣኻሊ እዩ እብል። ከም’ቲ ኣብ መእተዊ ዝጠቐስክዎ ትግብረ ቅ.ጥ. “ዝ” (ከምኡ’ውን “ክ”) ኣዋጣሪ እዩ፣ ኣድማምጻ ዝቐየዶ ልምዲ ምርዳእ/ምብታኽ ጽዑቕን ተኸታታሊን ጻዕሪ ይሓትት።

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ንረባሕታ-ስም ዝመልከት ብተደጋጋሚ ዝቐርብለይ ሕትቶታት ሓጺር መብርሂ ከቐርብ እየ።

ኣርኣይ ካሳ
29 ምያዝያ 2016።

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s