ስርዓተ-ነጥቢ-6/7

ኣብ ዝሓለፈ እታው (7 ለካቲት 2016) ምልክታት (1) ምልክተ-ኣንክሮ(!)፡ (2) መላግቦ-ሕንጻጽ (-)፡ (3) ጋድም/ፈላዪ-ሕንጻጽ (_)ን (4) ቄናን-ሕንጻጽ(/)ን ተዳህሲሶም። ኣብ’ዚ ሻድሻይ-ክፋል፡ ምልክታት (1) ጭሕጋር(‘)፡ (2) ምልክተ-ጥቕሲ (“ “)ን (3) ምልክት ንጽል-ጥቕሲ(‘ ‘)ን ኪደህሰሱ እዮም።

(1). ምልክት ጭሕጋር(‘)፡ ክልተ-ቓላት ምስ ዝላገቡ፡ ዝተዋሓጥ ፊደል እንተ’ሎ ንምምልካት ዝኣትው ምልክት እዩ። እዚ ኣገባብ፡ ኣብ’ቶም ብብዝሒ ምድግጋም ልሙዳት ዝኾኑ ድርብ-ቓላት እንከይተረፈ ይተግበር (ኣብ’ዚ፡ ኣብ’ቲ፡ ኣብ’ታ)። ኣብ ሓደ-ሓደ ጽሑፋት፡ ጽቕጥ-ኣቢልካ ንምድማጽ፡ ነጥቢ (.) ኣብ ርእሲ’ቲ ፊደል ወይ ንጽል-ጭሕጋር (‘) ደድሕሪ እቲ ፊደል ብምእታው ይዝውተር እዩ። እዚ ምልክት-ምጽቃጥ ኣብ መዝገብ-ቓላትን መጽሓፍ-ሰዋስውን ኣድላዪ እዩ፣ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ግን ኣየናይ ጠቢቑ ይንበብ ኣየናይከ ይፈኵስ፡ ካብ ምልከት እቲ ቛንቛ ይረኸብ። ኣብ’ዞም ዚስዕቡ ኵነታት እቲ ምልክት-ጭሕጋር እንተ ዘይተተግበረ ይምረጽ፤
ሀ. እቶም ዝተዋሕጡ ፊደላት ካብ ምልከት እቲ ጽሑፍ ብሩሃት እንተ ዘይኮኑ።
ለ. ካብ ሓደ-ፊደል ንላዕሊ ዝወሓጡን ኣብ ኣዘራርባ ልሙዳት ዝምስሉን (ብዘይካ ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ) እንተኾኑ።
ሐ. እቶም ዝተላገቡ ቃላት ኣብ መወዳታ ምሉእ-ሓሳብ እንተኾኑ (ንንጻረ ጽሕፈት ተፈላልዮም ይጸሓፉ)።

ኣብነታት፤
1.1 ኣብ’ዚ ኣሎ።፡ ኣነ’ውን መጺአ። እቶም ጭሕጋራት ንዝተዋሕጠ ፊደል “እ” የመልክቱ። ብዘይ ጭሕጋር ምስ ዚጸሓፉ፤ “ኣብ እዚ ኣሎ።”፡ “ኣነ እውን መጺአ።” ይኾኑ። እንተ’ሎ ንገረኒ።- ዝተዋሕጠ ፊደል “ኣ”።
1.2 ኣበ’ሎ – ዝተዋሕጡ ፊደላት “ይ ኣ”። ኣብ ክንድኡ – “ኣበይ ኣሎ” ኮይኑ ይጸሓፍ። ኣብርሀት፡ “ኣበ’ሎ” ኢላ። ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ፡ ከም’ቲ ዝተባህሎ ይጸሓፍ።
1.3 ኣብ’ዚ’ሎ – ክልተ ዝተዋሕጡ ፈደላት፡ እቲ ቀዳማይ ጭሕጋር ን“እ”፡ እቲ ካልኣይ ጭሕጋር ን”ኣ” የመልክቱ። ብካብ ሓደ-ጭሕጋር ንላዕሊ፡ ድርብርብ ቃላት ምቛም ይትረፍ፣ ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ግን ከም’ቲ ዝተባህሎ ይጸሓፍ። ብዘይ ጥቕሲ፤ ኣብ’ዚ ኣሎ። ኣብ ጥቕሲ፤ “ኣብ’ዚ’ሎ፡” በለት ኣብርሀት።
1.4 ትበርህ ክትምጽእ’ያ። እቲ ጭሕጋር ኣብ መወዳእታ ምሉእ-ሓሳብ ኣይእቶ። ኣብ ከንዲኡ፤ “ትበርህ ክትመጽእ እያ።” ተባሂሉ ይጸሓፍ።

ኣብ መዝገብ-ቓላትን መጽሓፍ-ሰዋስውን፡ እቲ ምምልካት ምጽቃጥ፡ ምስ ምምልካት-ምውሓጥ-ፊደል ንኸየደናግር፡ እቲ ብምጽቃጥ ኪንበብ ዝተባህለ ቃል፡ ኣብ ውሽጢ ሓጹር ካልኣይ ግዜ ይጸሓፍ።
ኣብነትታት፤
1.5 ሓበረ (ሓበ’ረ) – መን’ዩ መንገዲ ዝሓበረ፧ (ኣብ’ቲ ምሉእ-ሓሳብ ምልክት ምጽቃጥ ኣየድልን)
1.6 ሓበረ – መን’ዩ ምስኦም ዝሓበረ፧
1.7 ኣለኹ (ኣ’ለኹ) – ኣነ፡ ኣብ ገዛ ኣለኹ። “ኣነ፡ ኣብ ገዛ’ለኹ፡” በለት ጽርሃ።
1.8 ኣለኹ – ንሳቶም፡ ኣብ ማይ ኣለኹ።

ኣብ ካልእ እዋን ዝድህሰስ ምስ ምውሓጥ ፊደል ዝመሳሰል “ምውሕሓጥ” ፊደላት’ውን ኣሎ። እዚ ካብ ኣደማምጻ ዝተላዕለ ዝኸሰት ምቅይያር ዝያዳ ኣብ ቅ.ጥ. “ዝ/ክ” ኣዋጣሪ ኮይኑ ኣሎ። በቲ (ብእቲ)፡ በታ (ብእታ)፡ በዚ (ብእዚ)፡ እዞም (እዚኦም)፡ እተን (እቲአን)፡ እዘን (እዚአን)፡ ነቲ (ንእቲ)፡ ነታ (ንእታ)፡ ነዚ (ንእዚ)፡ ነዛ (ንእዛ)፡ ዘለዋ (ዝኣለዋ)፡ ዘላ (ዝኣላ)፡ ዘሎ (ዝኣሎ)፡ ከላ (ክኣላ)፡ ከሎ (ክኣሎ)።

(2). ምልክተ-ጥቕሲ (“ “) – ብድርብ-ጭሕጋር፡ መኽፈቲ፣ ብድርብ-ጭሕጋር መዕጸዊ ዚቖመ ምልክት እዩ። ዜገልግሎ፤
ሀ. ቀጥታዊ (ቃል-ብቓል)፡ ካልእ ሰብ ዝበሎ ወይ ዝጸሓፎ ኣማእኪልካ ንምፍላይ።
1. እቲ ተጠቃሲ (በሃሊ)፡ ቅድሚ-ጥቕሲ እንተ መጺኡ፡ ቅድሚ ምልክት ምኽፋት-ጥቕሲ፡ ምልክት ክለተ-ነጥቢ ይኣቱ። መምህር፡ “መጽሓፍኩም ገንጽሉ” ኢሎም ኣዘዙ።
2. እቲ ተጠቃሲ ድሕሪ ጥቕሲ እንተ መጺኡ፡ ምልክት ክልተ-ነጥቢ ቅድሚ ምዕጻው ምልክት ጥቕሲ ይኣቱ። “መጽሓፍኩም ገንጽሉ፡” ኢሎም መምህር።

ለ. ስነ-ቓል ንምፍላይ። ምሉኣ-ሓስብ ብ”ግሲ” ይዛዘም። (“ግሲ” – ስነ-ቓል)
ሐ. ኣርእስቲ ጽሑፍ፡ መዝሙር/ደርፊ፡… ንምፍላይ።መጽሓፍ “ጥሪ ዕብዲ” መን ከም ዝጸሓፋ ረሲዐያ። (“ጥሪ ዕብዲ” – ኣርእስቲ መጽሓፍ)

(3) ምልክት ንጽል-ጥቕሲ(‘ ‘) – ብክለተ ንጽል-ጭሕጋራት፡ መኽፈቲን መዕጸዊን፡ ዝቖመ ምልክት እዩ። ዜገልግሎ፤
ሀ. ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ ንዝጥቀስ ጥቕሲ ኣማእኪልካ ንምፍላይ። ኣብርሃም፡ “መምህር ‘መጽሓፍኩም ገንጽሉ’ ኢሎም” ኢሉ። – ኣብ ውሽጢ ጥቕሲ፡ ጥቕሲ።

ለ. ብሩህ ዘይኮነ፡ ጽሓፊ ዚጠራጠረሉ ወይ ሲግንጢር ዚብሎ ጽሑፍ፡ ኣቓልቦ ንምስሓ፡ ኣማእኪልካ ንምፍላይ።
ኣብነት፤
ካብ ግእዝ ብዙሕ “አርእስት” ናብ ትግርኛ ዝረዓመ ‘ኣርእስቲ’፡ ከም ንጽል ቃል ምትግባር ተለሚዱ እዩ።

መዘክር፤
1. ትግባረ ምልክታት ጥቕሲን ንጽል-ጥቕሲን ካብ ጽሓፊ ናብ ጽሓፊ ኪፈላለይ ይኽእል እዩ። ገለ ጽሓፍቲ ንእቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ቀያይሮም፡ ማለት እቲ መግሊጺ ጥቕሲ ንንጽል-ጥቕሲ፡ እቲ ናይ ንንጽል-ጥቕሲ ከኣ ንጥቕሲ፡ ዚጽሕፉ ኣለዉ። ዝኾነ ጽሓፊ ኣብ ሓዲኡ ይርጋእ።
2. “ጥቕሲ” ብጽምዲ ዝተግበር እኳ እንተኾነ፡ ከም ስነ-ቓል ብንጽል “ምልክት-ጥቕሲ” ተባሂሉ። ኣብ ክንዲ ብብዙሕ፡ “ምልክታት-ጥቕሲ ወይ ድርብ-ጥቕሲ”። ከምኡ’ውን ስነ-ቓል “ንጽል-ጥቕሲ” ኣብ ክንዲ “ምልክታት ንጽል-ጥቕሲ” ምጽሓፍ።

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ስርዓተ-ነጥቢ-7/7፡ ምልክታት ሓጹር ()ን ጋራዲ-ሓጹር ([])ን ኪደህሰሱ እዮም።

ኣርኣያ ካሳ
19 ለካቲት 2016

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s