ኣፈቓቕዳ (ቍጽሪ)

ኣፈቓቕዳ (ቍጽሪ)
ቈልዑ፡ ሓደ ካብ’ቲ ብወግዒ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ከይኣተዉ፡ ዝድልብዎ ፍልጠት ተርታዊ ምፍቃድ ቍጽሪ እዩ። ካብ ሓደ-ኣሃዝ ንላዕሊ ዝዀኑ ቍጽሪታት ክስመዩ እንከለዉ ብብዓዱ (ዓዲ-ዓሰርተ፡ ዓዲ-ሚእቲ፡ …) ብመስተጻምር እናተዛመዱ እዩ።
ምትግባር መስተጻምር “_ን _ን”፡ ንካብ ዕስራ ንላዕሊ ንዝዀኑ ቍጽሪታት፡ ቅቡልን ልሙድን እዩ። ንእቶም ኣብ መንጎ ዓሰርተን ዕስራን ንዘለው ቍጽሪታት ግን ብልማድ ብዘይመስተጻምር ከይተዛመዱ ይድመጹ። ንእዚእቶም ዜዛምድ፡ ካብ ግእዝ ዝረዓመ መስተጻምር፡ “ወ” ኣሎ፣ መኣስ ክትግበር ወይ ክተርፍ ከም ዝጀምረ ግን ዳህሳስ ዜድልዮ እዩ። ንመጐትን ንተመዓራራይነትን እዚ ካብ ግእዝ ዝረዓመ መስተጻምር ክልመድ ይግባእ። መግለጺኡ ኣብ ታሕቲ ቀሪቡ ኣሎ።

ሓደ-ኣሃዛ፤
ባዶ(ዜሮ) (0)፡ ሓደ (1)፡ ክልተ (2)፡ ሰለስተ (3)፡ ኣርባዕተ (4)፡ ሓሙሽተ (5)፡ ሽዱሽተ (6)፡ ሸውዓተ (7)፡ ሸሞንተ (8)ን ትሽዓተ (9)ን።

ዓዲ-ዓሰርተ (ክልተ-ኣሃዛት)፤
ዓሰርተው-ሓደ (10+1=11)፡ ዓሰርተው-ክልተ (10+2=12)፡ … ዓሰርተው-ትሽዓተ (10+9)። እዚኦም ብ ናይ ግእዝ መስተጻምር፡ “ወ”፡ ይዛመዱ። እቲ ብልምዲ ዝድመጽ፡ ዓሰርተ ሓደ (10 1)፡ ዓሰርተ ክልተ (10 2)፡ … ዓሰርተ ትሽዓተ (10 9)፡ ይተኣረም። ነዚ ከም መርትዖን ኣብነትን ዚቐርብ ካብ ዓሰርተው-ትሽዓተ ንላዕሊ ዘለዉ ምስ እንዕዘብ እዩ።
ዕስራን ሓደን (20+1=21)፡ ዕስራን ክልተን (20+2=22)፡ ወዘተ.። እዚኦም ብመስተጻምር፡ “ን … ን”፡ ይዛመዱ፣ እቲ ኣፈቓቕዳ ክሳብ ተስዓን-ትሽዓተን (90+9) ይቕጽል።

ዓዲ-ሚእቲ (ሰለስተ-ኣሃዛት)፤
እቲ ሚእቲ ከም ሓደ ኣሃዱ ተደሚጹ እቶም ሲዒቦም ዝመጹ ኣሃዛት ብመስተጻምር (ብከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ) ይዛመዱ። ኣብነታት ይስዕብ።
(ሓደ) ሚእቲን-ሓደን (100+1)፡ ሚእቲን-ክልተን (100+2=102)፡ ክለተ-ሚእቲን-ሓደን (200+1)፡ ወዘተ.። ኣብ’ዚ፡ እቲ ሚእቲ፡ ብመጐት ሓደ-ሚእቲን-ሓደን ተባሂሉ ኪድመጽ ይግባእ፣ እዚ ኣፈቓቕዳ ክሳብ ትሽዓተ-ሚእቲን ተስዓን-ትሽዓተን (900+90+9=999) ይቕጽል።

ዓዲ-ሽሕ (ኣርባዕተ-ኣሃዛት)፤ (ሓደ) ሽሕን-ሓደን (1000+1=1001) … ክልተ-ሽሕን-ሓደን (2000+1= 2001)፡ … ትሽዓተ-ሽሕን ትሽዓተ-ሚእቲን ተስዓን-ትሽዓተን (9000+900+90+9=9999)።

ኣፈቓእዳ ዓዲ-ዓሰርተ-ሽሕ (ሓሙሽተ-ኣሃዛት)ን ዓዲ-ሚእቲ-ሽሕ (ሽዱሽተ-ኣሃዛት)ን ምስ እቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠጠቐሰ ኣረኣኢኻ ይፍቀድ።

ካብ ሸውዓተ-ኣሃዛተን ልዕሊኡን ንዘለዉ ቍጽሪታት፡ ካብ ምዕራባውያን ብዝረዓመ፡ ሚልዮን፡ ቢልዮን፡ ትሪሊዮን፡ እናተባህለ በቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ኣሳይማ ይትግበር።

እዚ ብመስተጻምራዊ ምዝማድ ኣሃዛት፡ ኣብ ሕብረ-ዓዲታት፡ ከመይ ከም ዝመስል ኣብነታት እንሀዉ፤
112 – (ሓደ) ሚእቲን ዓሰርተው-ሓደን (100+10+1)፡
2232 – ክለተ-ሽሕን ከልተ-ሚእቲን ሰላሳን-ክልተን (2000+200+30+2)፡ …
8756 – ሸሞንተ-ሽሕን ሸውዓተ-ሚእቲን ሓምሳን-ሽዱሽተን
98756 – ተስዓን-ሸሞንተ-ሽሕን ሸውዓተ-ሚእቲን ሓምሳን-ሽዱሽተን

ቍጽሪ ካብ ተላዕለ፡ ንእግረ-መንገዲ ብዛዕባ ግእዛዊ-ቍጽሪ ገለ ክብል። ግእዝ ከም ሮማዊ-ቍጽሪ ዓቐን ዜምልክቱ ምልክትታት ቍጽሪ ኣሎውዎ። ከም ህንደ-ዓረባዊ ቍጽሪ ኬገልግሉ እኳ እንተ ዘይካኣሉ፡ ከም ሮማዊ-ቍጽሪ ግን ኬገልግሉ ይኽእሉ እዮም። ከም ቅርሲ ኪዕቀቡ፡ ኣብ ኣገልግሎት ስነ-ጽሑፍ ኣብ ክንዲ ሮማዊ-ቍጽሪ ኪሰርሑ እንተ ዝልመድ ግርም ነይሩ።

ግእዛዊ-ቍጽሪታት ምስ መዛምድቶም ህንደ-ዓረባዊ ቍጽሪታት፡ ብከፊል፤
፩ – 1፡ ፪ – 2፡ ፫ – 3፡ ፬ – 4፡ ፭ – 5፡ ፮ – 6፡ ፯ – 7፡ ፰ – 8፡ ፱ – 9፡
፲ – 10፡ ፳ – 20፡ ፴ – 30፡ ፵ – 40 ፶ – 50፡ ፷ – 60፡ ፸ – 70፡ ፰ – 80፡ ፺ – 90፡ ፻ – 100።

ምስ ቍጽሪ ዝተተሓሓዙ ቃላት (ቈጸረ፡ ፈቐደ፡ ቀመረ፡ ሓሰበ) ኣብ ዝመጽእ ኪድህሰሱ እዮም።
ኣርኣያ ካሳ
3 ለካቲት 2016

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s