ስርዓተ-ነጥቢ

ትግርኛ ኣብ ጽሑፍ ንምስፋር፡ ኣብ ትሕዝቶ መልእኽቲ ጥራይ ኣይኰነን ኣትኵሮ ዘድሊ እንታይ ደኣ እንኰላይ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ቃልን ምሉእ-ሓሳብን። ስለ ዘየደናግር ከም ዘርከበ ምጽሓፍ ንደረጃን ምዕባለን ስነ-ጽሑፍ ይዕንቅጽ እዩ። ቃላት ብእቲ እሩም ቅርጾምን ረባሕታኦምን ኪጽሓፉ ይግባእ፣ ብዓል-ቤት፡ ተሳሓቢን ግሲን ናይ ምሉእ-ሓሳባት ብእዋን፡ ብቝጽሪ፡ ብጾታ፡ ብመዓርግ ዚሰማምዑ ኪዀኑ ኣለዎም። ከምኡ’ውን ኣብ ሕጡበ-ጽሑፍ ዝርከቡ ምሉእ-ሓሳባት ዝተተሓሓዙን ዚሰማምዑን ኪዀኑ ይግባእ። ብተወሳኺ፡ ሓደ ቀንዲ ግን ብዙሕ ኣቓልቦ ዘይግበረሉ ዓብይ ክፋል ስነ-ጽሑፍ ከኣ ኣሎ፣ ንሱ ከኣ ስርዓተ-ነጥቢ እዩ።

ስርዓተ-ነጥቢ ማለት እንታይ ማለት እዩ፧ ስርዓተ-ነጥቢ፡ ዋሕዚ ንባብ ንምግራሕ፡ ኣካላት ምሉእ-ሓሳብ ንምፍላይን ቅርጺ ውዳበ-ጽሑፍ ንምንጻርን ዜገልግል ብዘይንበብ ምልክታት ዝቘመ ኣገባብ እዩ። ስርዓተ-ነጥቢ ግእዝ፡ ኣ.ማ.ሓ (1956ግ) ምልክታት ዝበሎ፡ ውሱን ብዘይምንባሩ እዚ ሕጂ ኣብ ትግርኛ ኣብ ኣገልግሎት ዘሎ ዳርጋ ካብ “ፈረንጂ” ዝተወርሰ እዩ ይብሃል። ንንባብ ካብ ሓገዘ ምልክቱ ጥራይ ዘይኮነስ ሕግታቱ እውን (ንትግርኛ ከይ ጓዕጸጸ) እንተ ተውርሰ ኣይኸፍእን። እሩም ሰዋስውኣዊ ኣጽሓሕፍ ካብ ጽሓፊ ናብ ጽሓፊ ኪፈላለ ኣይግብእን። (ምልክታት (ብዙሕ) = ምልክት (ንጽል)+ኣት = ምልክታት (ትኣ=ታ))

ኣማሓ፡ ግእዝ ዝመበቈሎም ምልክታት ንእዞም ዚዝዕቡ ይጠቅስ፤ ክልተ-ነጥቢ (፡)፡ ምልክት-ሕቶ (፧)፡ ነጸላ-ሰረዝ (፣)፡ ድርብ-ሰረዝ (፤)ን ኣርባዕተ-ነጥቢ(።)ን። ብዘይካ ንናይ ክልተ-ነጥቢ ናይ ካልኦት ኣጠቓቕማኦም ኣይገልጽን፣ ክለተ-ነጥቢ ንቁጠባ ብራና ተባሂሉ ከም መፍለይ ቃላት ንኸገልግል ዝቐረበ ምኽኒት እዩ ይብል።

[ኣብ ሓደ-ሓደ ጽሑፋት ምልክት ምጽቃጥ (ምጥባቕ/ምትራር) ፊደል ብነጥቢ (.) ኣብ ርእሲ ፊደል ወይ ንጽል-ጭሕጋር (‘) ደድሕሪ እቲ ፊደል ይርአ እዩ። እዚ ምልክት ምጽቃጥ ስርዓተ-ነጥቢ ኣብ መዝገብ-ቓላትን መጽሓፍ-ሰዋስውን ኣድላዪ እዩ፣ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ግን ኣየናይ ጠቢቑ ይንበብ ኣየናይከ ይፈኵስ፡ ካብ ምልከት እቲ ቛንቛ ይረኸብ።]

ኣብዚ ዘተ ዝቕርብ ስርዓተ-ነጥቢ፡ ብትርጉም ኰነ ብትግባረ፡ ካብ እንግሊዝኛ ዝተወስደ እዩ። ዝቕጽል ሰሌዳ ምልክትን ኣገልግሎትን የርኢ፡ ኣብ ዝመጽእ እታው ከኣ ኣብነታት ኪቐርብ እዩ።

ስም ምልክት ስም ምልክት
ሆህት ዘይርአ መላግቦ-ሕንጻጽ
ክፉት-መስመር ዘይርአ ፈላዪ-ሕንጻጽ _
ሓደ-ነጥቢ . ጭሕጋር
ክልተ-ነጥቢ ቄናን-ሕንጻጽ / (ዝባር)
ምልክት-ሕቶ ፧ (ትእምርተ-ሕቶ) ምልክተ-ኣንክሮ ! (ትእምርተ-ኣንክሮ)
ነጠብጣብ … (ጋድም ሰለስተ-ነጥቢ) ምልክተ-ጥቕሲ “ “
ኣርባዕተ-ነጥቢ ንጽል-ጥቕሲ ‘ ‘
ንጽል-ጭሕጋር ፣ (ንጽል-ሰረዝ) ሓጹር ()
ድርብ-ጭሕጋር ጋራዲ-ሓጹር []
ጋድም-ሕንጻጽ _ [ከማሁ] [ከማሁ]

 

ኣ.ማ.ሓ.። (፲፱፻፶፮ [1956ግ])። ሰዋስው-ትግርኛ። ፩ይ መጽሓፍ፡ ናይ ቃላት ሰዋስው ክሳብ ስሩዕ ረባሕታ። ኣሥመራ፡ ናይ ማሕተም ትምህርቲ “ፍራንቸስካና”።

ኣርኣያ ካሳ
13 ነሓሰ 2015

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s