ከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና

እዛ ኣበሃህላ፡ “ንከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና” (“ን” መጻ. ኣብ ክንዲ “ምእንቲ”)፡ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም፡ ኣብ ኣርብዓታት፡ ኣብ ምውሳን መጻኢ ኤርትራ ኣብ ዝነበረ ቍርቍስ፡ ከም ዝበልዋ እትነገር ኣፈ-ታሪኽ እያ። እንተዀነ፡ ቅድሚ 200 ዓመታት፡ ካብ’ቲ ኣቶ ወልድኣብ ኢሎምዎ ዝተባህለሉ እዋን፡ ብእንግሊዝኛ ከም ዝተቀልቀለት ሓበሬታ ከም ዘሎ “ዊከፕድያ” ይሕብር። ኣበሃህላኣ፡ ብእግሊዝኛ እወታዊ (ንከይንሰማማዕ ንሰማማዕ – ህልዊ)፡ ብትግርኛ ከኣ ኣሉታዊ (ከይንሰማማዕ ተሰማምዕና – ሕሉፍ) ተስምዕ።

ኣሉታዊ ትግባረኣ፡ ሓደ ጉዳይ ተላዒሉ ምርድዳእ ምስ ዝሰኣን ክንረዳዳእ ክእለት ከም ዘይብልና፡ ቅቡል ወሲዱ፡ ጭብጢ ዘቕርብ እዩ። ውጽኢቱ ህልኽን ቅርሕንቲን ኰይኑ ሓባራዊ ርድኢት ንዘለዎም ዕማማት ብምትሕብባር ከይትግበሩ ይዕንቅጽ።

እቲ እወታዊ ትርጉም ግን፡ ኣብ ሓደ ኣካታዒ ጉዳይ፡ ኣብ ናይ ሓባር ርድኢት ምስ ዘይንበጽሕ፡ “ናተይ-እባ፡ ናተይ-እባ” እዩ እቲ ቅኑዕ እናተባሃሃልና ኣይንዋጠጥ፣ ዘይነበረ ቅርሕንቲ ኣይነምጽእ። ኣብቲ ጉዳይ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ከም ዘለናን ኣብ ሓደ ነጥቢ ክንብጽሕ ዘይምኽኣልናን ከም ርዱእ ወሲድና፡ ናብ ካልእ፡ ብሓባር እንረዳድኣሉ ጉዳይ ንስገር እዩ። ውጽኢቱ ከኣ ሓባራዊ ርድኢት ንዘለዎም ዕምማት ከም ዝሰላሰሉ ይገብር።

እዛ “ንከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና” እትብል ብሂል ምስ ኣብ ዚመጽእ ግዜ እትድህሰስ፡ “ዋላ ትንፈር ጤል’ያ ኢለካ’ለኹ” እትብል ብሂል፡ ክትተኣሳሰር ኪፍተን እዩ።

ኣርኣያ ካሳ
9 ነሓሰ 2014

Advertisements

2 thoughts on “ከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና

  1. ተዛራቢ ቋንቋ ትግርኛ ካብ ምዃን ሓሊፉ ብዛዕባ እቲ ቋንቋ ዝኾነ ዓይነት ሳይንሳዊ ፍልጠት የብለይን። ግን ድማ ንፅሑፍካ ምስ ኣንበብኩ ዝመፀትለይ ሓንቲ ሕቶ ጥራሕ እስቲ ክሓተካ:-
    **እቲ ብሂል ንከይንስማዕማዕ ተስማዕሚዕና ዶ ኣይኮነን
    ንምንታይሲ ከይንሰማማዕ/ተሰማሚዕና ዝብል ቃል ምስማዕ ምስ ዝብል ትርጉም እምበር ስምምዕ ምስ
    ዝብል ትርጉም ሓቢሩ ዝኸይድ ስለዘይመሰለኒ እዩ። የቐንየለይ!!!

    • ቅድሚ ናብ ርእይቶ ምእታወይ ስለ እቲ ትዕዝብትኻ፡ ርእይቶኻን ተሳትፎኻን አመስግነካ። ናብ ርእይቶ ክምለስ፡
      1. “ንከይንስማዕማዕ ተስማዕሚዕና”ን “ንከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና”ን ናይ ከባቢ ላህጃ ዝፈጠሮ ፍልልይ እንተ ዘይኰይኑ ምንጪ ግሲ ናይ ክልቲኦም ሓረጋት ካብ ሓደ እዩ እብል። ብወገነይ ቀንዲ ምንጪ ቃል ግእዝ ኰይኑ፡ ናይ ”ምስማዕን ስምምዕን” ሱር-ግሲ “ሰምዐ” እዩ። ሱር-ግሲ “ሰምዐ”፡ ኣብ ትግባረ-ሕዝቶ ዝምርኰስ፡ ክሳዕ ሓሙሽተ ዚኸውኑ ዝተፈላለዩ ትርጉማት ኣለውዎ፣ ከም እኒ – ብእዝኒ ድምጺ ምቕባል፡ ኣቓልቦ ምግባር፡ ምርድዳእ፡ ምኽሪ/ምዕዶ/ትእዛዝ ምቕባል፡ ምምስካር/ምስክር ምዃን …።
      2. ናብ’ዛ እተጠቕሰት ሓረግ ዝእምታ፡ ከም’ቲ ዘልዓልካዮ፡ ክልተ ትርጉማት ወሲድና ንረባሕታ እተን ትርጉማት ብኸፊል ነስተብህል፤ (ሀ) ሰምዐ፡ ብእዝኒ ድምጺ ተቐበለ፡ – ሰሚዐ፡ ስማዕ፡ ንስማዕ፡ ንሰማማዕ። (ለ) ሰምዐ፡ ኣቓልቦ ገበረ/ተረዳድአ፡ – ተሰማሚዐ፡ ተሰማማዕ፡ ንሰማማዕ። ኣብ’ዚ ምስትብሃል ዘድልይ፣ (ሀ) ዘይሳገር (ለ) ተሳጋሪ ግሲታት ምኻኖም፣ እቲ ንሕድ-ሕድ ዜመልክት ረባሕታ ናይ ክልቲኦም ሕደ ምዃኑ እዩ።
      3. እቲ ብሂል ብእቲ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰ ቀዳማይ ትርጉም (ሀ) ድዩስ ወይስ በቲ ካልኣይ (ለ) ብርግጽ ዝፈጦ የብለይን። መብዛሕቱ ግዜ ኣብ መጋባኣያ ወይ ዘተ፡ ኣብ ሓደ ነጥቢ ካብ ብዘይ ምብጻሕ ዝተላዕለ ናይ ዓቕሊ ጽበት መለጺ “ንከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና” (ክንረዳዳ፡ ኣብ ሓደ ነጥቢ ክንብጽሕ ኣይከኣልናን) ከም ዝበሃል ተረዲአ፡ እቲ ካልኣይ ትርጉም (ለ) ወሲደ ኣለኹ።

      ብመልሰይ ክትዓግብ ተስፋ እገብር። –ኣርኣያ ካሳ።

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s