ኣደማምጻ 3 (ኣናብባ)

ኣደማምጻ 3 (ኣናብባ)

ኣብ ዝሓለፈ እታው (23 መጋቢት 2014) ብዛዕባ፡ ኣ.ማ.ሓ.* (1956ግ) “ኣናብባ” ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ዘቕረቦ ርእይቶ (ገጻት 70-71) ጽማቕ ኪቐርብ እዩ ተባሂሉ ነዩሩ። እንሆድማ።

እዚ ኣብ’ዚ ቀሪቡ ዘሎ ጽማቕ፡ ንጀመርቲ ነበብቲ ይዅን ንባብ ንዝምህሩ፡ ኣፈናዊ ኣናብባ ትግርኛ ሓጺር መግለጺ ይህብ። ኣብ ኣወዳድባ ጽሕፈት እንተ ዘይኰይኑ፡ እቲ ኣብ’ዚ ቀሪቡ ዘሎ መምርሒ-ኣናብባን ኣብነታቱን ናይ ኣ.ማ.ሓ እዩ። ኣብ ምልክት-ጥቕሲ ኣትዩ ዝርከብ፡ ቃል-ብቓሉ ናይ ደራሲ እዩ። ንምክትታል ንኽጥዕም ብቝጽራዊ ተርታ ቀሪቡ ኣሎ።

  1. ኣብ ንባብ፡ “ኃይሊ ድምጺ ኩልሳዕ ኣብ መወዳእታ’ዩ”፡ እቲ መወዳእታ ፊደል ናይ ቃል ጽቕጥ ኣቢልካ ይንበብ። ንኣ.(ኣ. – ኣብነት) – ጸሓ፡ ጽሒ – ዝብሉ ቃላት እቶም ተሰሚሪሎም ዘሎ ፊደላት ጽቕጥ ኣቢልካ ይንበቡ።
  2. ኣብ መወዳእታ ቃል ዝኽሰት ፊደል-ሳድስ ኵልሳዕ ዓባስ እዩ። ብሳድስ ዝውድእ ቃል፡ ነቲ ቅድሚ-ሳድስ ዘሎ ፊደል ጽቕጥ ኣቢልካ ይንበብ።። ንኣ. – መጽፍ፡ ይጽፍ፡ ጽፍ – ዝብሉ ቃላት እቶም ተሰሚሪሎም ዘሎ ፊደላት ብምጽቃጥ ይንበቡ።
  3. ንእዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ መጐታት ዘይክተሉ፡ ምግናን፡ ብርትዐ ወይ ምፍላይ፡ ቅብጥሮት ከምኡ’ውን ህድኣት ዚኽሰተሎም ጽሑፋት፡ ሓይሊ-ድምጺ ፊደል ቦታኡ ይቕይር እዩ። (ኣብ ታሕቲ፡ እቶም ተሰሚሪሎም ዘለዉ ፊደላት ብምጽቃጥ ዚንበቡ እዮም።)
    ሀ. ምግናን፡ ብርትዐ ወይ ምፍላይ ዚኽሰተሎም ጽሑፋት – እቲ መጀመርያ ፊድል ይጽቀጥ፡ ኣበርቲዕካን ስሕብ ኣቢልካን ከኣ ይድመጽ። ኣ. – ቲኣ ሃበኒ፡ ወ … ንሳ።
    ለ. ንቅብጥሮት ተባሂሉ ዝተጻሕፈ – ሓይሊ-ድምጺ ኣብ መጀምርታ ይወድቕ – ኣበርቲዕካን ስሕብ ኣቢልካን ይድመጽ። ንኣ. – ቲኣ በኒ፧
    ሐ. ንህዱእ ኣዘራርባ ዚተጻሕፈ፡ ከከም ኵነታቱ ይጽቀጥ። ንኣ.- ግፍ፡ ን፡ ተጠንቕ።
    መ. ኣትሪርካ ንዝዝረብ ዚጸሓፍ – ተስሚሪሉ ንዘሎ ዘንጢልካ ተድምጾ፤ ደፍ፡ ዓ፡ ተንቀቕ።
  4. ንቍጽሪ ዝመልከት፤
    ሀ. ኣብ ፍቕዲ – እቲ መወዳእታ ፊደል ይጽቀጥ፡ ሓ፡ ክል፡ ሰለስ፡ …።
    ለ. እቲ ቍጽሪ ድሕረ-ጥብቆ እንተ ኣለዎ ወይ ትእዛዝ እንተ ኰነ – እቲ መጀምርያ ፊደል ይዝንጠል። ኣ. ደ ጥራሕ፡ ልተ ጥራሕ፡ …

ኣብ መወዳታ ብሓፈሻ ዝቐረበ ምዕዶ ደራሲ፤
ንባብ፡ ላዛ ዘለዎን ማራኺን ንኪኸውን፡ ሓይሊ-ድምጺ ኣብ መመዋድቖኡ ኪወድቕ፡ ናይ ንባብን ናይ ጽሕፈትን ስርዓተ-ነጥቢ ምሕላው ይግባእ። “ኣብ ዘይመዕረፊኡ ኣይተዕርፍ፡ መዕረፊኡ ኣይትጥሓስ፤ ኣውራ ከዓ፡ ዚናበብ ቃላት ኣይትፈላሊ፡ ብህድኣት፡ ግና፡ ብሓደ፡ ኣንብቦ፤ ዘይናበብ ከዓ፡ ኣይተናብብ።”

ኣብ ዝቕጽል እታው፡ ኣደማምጻ ሆህያትን ቃላት ምስ መስርሑ ዝኽሰት ምቅይያር ኪድህሰስ እዩ።

*መዘክር፤
ሀ. ኣሕጽሮት ኣ.ማ.ሓ. ን ኣባ ማቴዎስ ሓጐስ ዜመልክት ምኳኑ ኣብ ዝተፈላለዩ ጽሑፋት እኳ እንተ ተጠቕሰ፡ ኣብ’ታ መጽሓፍ ዘሎ ስም ደራሲ እዚ ኣሕጽሮት ስለዝኾነ ንደራሲ ንምጥቃስ እቲ ኣሕጽሮት ክጥቀም ከም ዝመረጽኩ ኣብ ናይ 2 ለካቲት 2014 እታው “ግእዝ ፊደላት” ሓቢረ ነይረ። ብተወሳኺ ንኣባ ማቴውስ ኣባትዊ-ክብሪ ክነፍጎም ወይ ክዝንጥሎም ኢለ ዘይኰነኩስ ንጸሓፊ ብዝምልከት ኣብ ክንዲ ኣኽብሮትኣዊ-መዓርግ መሓዛዊ-መዓርግ ስለ ዝጠቀም’ዩ።

ለ. እዛ መባእታ መምሃሪ ሰዋስው መጽሓፍ ካብ እትጽሓፍ ልዕሊ 50 ዓመታት ገይራ። ብድሕሪኣ ብዝፈረዩ መጽሓፍቲን ተዛተይትን ሳሕቲ እንተ ተጠቕሰት እኳ፡ ካብኣ ተበጊሶም ንምምዕባል፡ ንምህጣርን ንምኽታልን ዘይምርኣይ ይድንጹ፣ ኣብ’ታ መጽሓፍ ዝተጠቕሱ መኣረምታን መተሓሳሰቢን ክሳብ ሕጂ፡ ከም ሓድሽ ይደጋገሙ ኣለዉ። ብተወሳኺ፡ ዓውደ-ትምህርቲን ስርዓተ-ትምህርቲን ብፍላይ ኣብ ዘይማዕበለሉ እዋን፡ ኣወዳድባን ኣቀራርብ ደራሲ ኣዝዩ ዝነኣድን መሃሪን ኰይኑ ረኺበዮ።

መወከሲ-ጽሑፍ

ኣ.ማ.ሓ. (፲፱፻፶፮ [1956ግ]) ሰዋስው – ትግርኛ። ፩ይ መጽሓፍ፡ ናይ ቃላት ሰዋስው ክሳብ ስሩዕ ረባሕታ። ኣስመራ፤ ናይ ሕተም ትምህርቲ “ፍራንቸስካና” ኣሥመራ።

 

ኣርኣያ ካሳ
1 ሓምለ 2014

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s