ኣደማምጻ

(መኣረምታ፡ ዝሓለፉ እታዋት ዕለት 2ን 20ን ወርሒ ሕዳር ብ ወርሒ ለካቲት ይተክኡ።)

ኣብ ዝሓለፈ (20 ሕዳር ለካቲት 2014) ብዛዕባ ቃላት፡ ቅድሚኡ ከኣ (2 ሕዳር  ለካቲት 2014) ብዛዕባ ፊደላት ተዘቲዩ። ንሎሚ ኣብ ኣደማምጻ ይትኰር። ቀንዲ ዕላማ እዛ እታው ግን ትዕዝብታት ንምትሕላፍን ናብ ኣደማምጻ ኣትኵሮ ንምስሓብን እዩ። ኣብ ትግርኛ፡ ሕደ ድምጺ ዘለዎም ሆህያት የለውን፣ “ኣናባቢ”፡ “ተነባቢ”፡ “ኣድማጺ” ዝበሃሉ ፊደላት የለውን፣ ነፍሲወክፍ ቅርጺ-ፊደል ነቲ “ተነባቢ/ኣናባቢ” ዚብሃል ብጥምረት ይሓቍፍ።

ኣብ’ዚ፡ ኣደማምጻ ኪብሃል እንከሎ ፊደላት ሕድ-ሕድ ተጸጋጊዖም ቃላት፡ ቃላት ከኣ ሓረጋትን ምሉእ-ሓሳባትን ኣብ ዝመስርሕሉ ግዜ ኪንበቡ እከለዉ ዚስማዕ ድምጺ ኰይኑ ምስ ኣናብባ ተወራራሲ ዝዀነ ስነ-ቃል እዩ።

ድምጺ መጸውዒ-ስም ፊደላትን ቃላት ምስ ኣቖሙ ኣብ ምንባቦም ዝወጽእ ድምጺን (ኣደማምጻ) ዳርጋ ሓደ-ንሓደ ኣይኰነን። ኣብ ኣደማምጻ፡ ገለ ፊደላት መጸውዒ-ስሞም ይዕቅቡ፡ ገለ ንኻልኦት ይውሕጡ ወይ ብኻልእ ይወሓጡ፡ ገለን ከኣ ሆህያቶም ይቕይሩ (ነቲ ብሰንኪ ሓደ-ሓደ ፊደላት/ሆህያት ዝኽሰት ምቅይያር ከኣ እዩ እቲ “ኣናባቢ”፡ “ተነባቢ”፡ “ኣድማጺ” ዝብል ስያመ ዝተዋህቦ)። ላህጃ ዝተፈላለይ ከባቢ፡ ምጥባቕን ምፍኳስን ፊደላት፡ ቃላት-ግእዝን ረባሕታኦምን ከም ዘለዎ ኣብ ትግርኛ ምጥቃም’ውን ኣብ’ዚ ምቅይያር ዓብይ ጽልዋ ኣለዎ።  ህላወ እዚ ምቅይያራት ኣብ ጽሕፈት ዝኽሰት፡ ንሓደ ቃል ካብ ሱር-ቃሉ ተጀሚሩ ብረባሕትኡ ምስ ዝድህሰስ እዩ። እዚ ዳህሳስ ከብርሆ እንተ ዘይኪኢሉ፡ ካላእ ተመሳሳሊ ሱር-ቃል ዘለዎ ቃል ተጠቒማካ ኣንፈቱ ኪርከብ ይከኣል።

ኣደማምጻ ናይ ሓደ ቃል ልግብጋብ ናይ ዘቘምዎ ፊድላት መጸውዒ-ስም ዘይምዃኑ ብሩህ ዝገብሮ ተልመዴን ክነብቡ እንከልው ምስ እንሰምዕ እዩ። ፈለማ ፊደል ዝቘጸሩ ነበብቲ፡ ነፍሲወክፍ ፊደል ጽሑፍ በብመጸውዒ-ስሙ እናረቍሑ ኬንብቡ እንከለዉ፡ ትርጉምን ዋሕዚ መልእኽትን ዝተዀላለፈ ኰይኑ ንሰማዒ ሕርኽርኽ ይብሎ። እዚ ተርእዮ’ዚ ዋላ ኣብ’ቶም ንባብ ዝመለኹ እውን ይኽሰት እዩ። ኣደማምጻ፡ ካብ-ሰብ ናብ-ሰብን ብላህጃን ኪፈላለ ዚኽእል ባዕላዊ ዝዀነ ባህርይ ኣለዎ። ካብ’ዚ ብምብጋስ ስነ-ኣደማምጻ ወይ መምርሒ-ኣደማምጻን ኣገባብ-ኣደማምጻን ካብ ምባል ኣደማማጻ ወይ ባህሪ-ኣደማምጻ ምባል ተመሪጹ ኣሎ።

ኣናብባ ገና ዳህሳስ ዘድልዮ ዕማም እዩ። ሓደ ካብ’ቲ ነዊሕ ግዜ ዝወሰደን ክሳብ ሕጂ ንምሁራት (ብፍላይ ኣብ ጋዜጣ) ኣዋጣሪ ኰይኑ ዚርአ ኣብ ኣደማምጻ ዝሕመረቱ ኣጸሓሕፋ ቃላት እዩ። ዝተጻሕፈ ይደምጽ፡ ዝተደምጸ ይጸሓፍ” ዚብል “መምርሒ”፡ ህዋሳት ኣፍ፡ እዝኒን ዓይኒን ዜሳትፍ፡ ብሓፈሽኡ ቅኑዕን ቅቡልን ኰይኑ እቲ ናይ ዓይኒ ኣየካትዕን።  “ይነበቡ(ይደመጹ)” ኪበሃል እንከሎ ግን ፊደላት ተጸጋጊዖም ቃላት ኣብ ዝመስርሑሉ ግዜ በብመጸዊዒኦም ሆህት እናሃቡ ይጸውዑ ማለት ከም ዘይኰነ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ’ዩ። ስለ’ዚ ኣብ ርእሲ “ዝተጻሕፈ ይደመጽ፡ ዝተደምጸ ይጽሓፍ” ዝብል “ዚጽሓፍ ብግቡእ ረባሓታኡ ይጸሓፍ” ዝብል’ውን ሓፈሸዊ “መምርሒ” ይወሰኮ።

ኣብ ዝቕጽል፡ ቅድሚ ምድህሳስ ኣደማምጻን ብባህሪ ኣደማምጻ ዚቀያያሩ ፊደላት ኣብነታት ምቕራብን፡ ሓንቲ ቍንጻል፡ “ኣደማማጻ” ንኡስ ዝኣርእስታ፡ ንሓዳስ ኤርትራ ካብ ዝተላእከት ጽሑፍ ኪቐረብ እዩ።

ኣርኣያ ካሳ
08 መጋቢት 2014

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s